హైదరాబాద్‌లో భూగర్భ జలమట్టాలు తగ్గుతున్న నేపథ్యంలో జేఎన్‌టీయూ అధికారులు వర్షపు నీటిని ఒడిసిపట్టి భూమిలోకి ఇంకించే వినూత్న విధానానికి శ్రీకారం చుట్టారు. క్యాంపస్‌లో 11 ప్రాంతాల్లో ఇంకుడు గుంతలు, మరో 24 చోట్ల బోర్‌వెల్స్‌ను సుమారు రూ.40 లక్షల వ్యయంతో ఏర్పాటు చేశారు. ఈ వ్యవస్థ ద్వారా ఏటా దాదాపు 8 కోట్ల లీటర్ల వర్షపు నీటిని భూగర్భంలోకి మళ్లిస్తున్నారు. దీంతో క్యాంపస్‌లో భూగర్భ జలాల లభ్యత మెరుగుపడటంతో పాటు, నీటి అవసరాల కోసం బయటి నుంచి ట్యాంకర్లపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి గణనీయంగా తగ్గింది. వర్షపు నీటి సంరక్షణతో జలవనరులను కాపాడుకోవచ్చని జేఎన్‌టీయూ అధికారులు చేపట్టిన ఈ చర్య నిరూపిస్తోంది.
హైదరాబాద్‌లో ఎల్‌నినో ప్రభావంతో భూగర్భ జలమట్టాలు తగ్గుతున్న నేపథ్యంలో జేఎన్‌టీయూ అధికారులు అమలు చేస్తున్న వినూత్న జల సంరక్షణ విధానం ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తోంది. వర్షపు నీటిని వృథాగా వదిలేయకుండా ఇంకుడు గుంతలు, రివర్స్‌ బోర్ల ద్వారా భూమిలోకి మళ్లిస్తూ భూగర్భ జలాలను పెంపొందిస్తున్నారు. ఈ చర్యలతో క్యాంపస్‌లో నీటి లభ్యత మెరుగుపడటమే కాకుండా, బయటి నుంచి తాగునీటి ట్యాంకర్లను తెప్పించుకోవాల్సిన అవసరం కూడా గణనీయంగా తగ్గింది. వర్షపు నీటిని సమర్థంగా ఒడిసిపట్టి భూగర్భంలోకి ఇంకించే చర్యలు చేపడితే, నీటి ఎద్దడి పరిస్థితుల్లోనూ సమస్యను కొంతవరకు అధిగమించవచ్చని జేఎన్‌టీయూ అనుభవం స్పష్టం చేస్తోంది.
జేఎన్‌టీయూ వాటర్‌ రిసోర్సెస్‌ విభాగం ఆచార్యులు సుమారు 12 ఏళ్ల క్రితమే వర్షపు నీటి సంరక్షణ కార్యక్రమాన్ని ప్రారంభించారు. క్యాంపస్‌లో కురిసే వర్షపు నీటిని వృథా కాకుండా నిల్వ చేసి, భూగర్భంలోకి మళ్లించేలా ప్రత్యేక వ్యవస్థను రూపొందించారు. ఇందులో భాగంగా 11 ప్రాంతాల్లో 15 అడుగుల పొడవు, 5 అడుగుల వెడల్పు, 10 అడుగుల లోతుతో ఇంకుడు గుంతలను నిర్మించారు. వీటితోపాటు వర్షపు నీరు వేగంగా భూమిలోకి ఇంకేందుకు 24 ప్రాంతాల్లో బోర్‌వెల్స్‌ను ఏర్పాటు చేశారు. ఈ మొత్తం వ్యవస్థ నిర్మాణానికి సుమారు రూ.40 లక్షలు ఖర్చు చేశారు.
వర్షం కురిసినప్పుడు క్యాంపస్‌ పరిసరాల్లోని నీరు గురుత్వాకర్షణ శక్తితో ప్రత్యేక మార్గాల ద్వారా ఇంకుడు గుంతలకు చేరుతుంది. అక్కడి నుంచి రివర్స్‌ బోర్ల సహాయంతో భూగర్భంలోకి మళ్లుతుంది. ఈ సాంకేతిక విధానం ద్వారా వర్షపు నీటిని సుమారు 200 అడుగుల లోతు వరకు భూమిలోకి పంపేలా ఏర్పాట్లు చేశారు. ఈ వ్యవస్థ ద్వారా ఏటా దాదాపు 8 కోట్ల లీటర్ల వర్షపు నీటిని భూగర్భంలోకి పంపుతున్నట్లు అధికారులు వెల్లడించారు. సాధారణంగా వర్షం కురిసినప్పుడు రోడ్లు, ఇతర ఉపరితలాలపై ప్రవహించి వృథాగా వెళ్లిపోయే నీటిని ఇలా ఒడిసిపట్టడం ద్వారా భూగర్భ జలాలను పునర్భరణ చేయవచ్చని జేఎన్‌టీయూ చేపట్టిన కార్యక్రమం చాటిచెబుతోంది.
ప్రస్తుతం ఎల్‌నినో ప్రభావం, వర్షాభావ పరిస్థితుల కారణంగా హైదరాబాద్‌ పరిసర ప్రాంతాల్లో భూగర్భ జలమట్టాలు క్రమంగా తగ్గుతున్నాయి. అయితే, జేఎన్‌టీయూ క్యాంపస్‌లో అమలు చేస్తున్న వర్షపు నీటి సంరక్షణ చర్యలతో ఈ ప్రభావం కొంతమేర తగ్గుతోందని అధికారులు చెబుతున్నారు. క్యాంపస్‌లో శీతాకాలంలో భూగర్భ జలమట్టం భూమి ఉపరితలం నుంచి 10 మీటర్ల లోపే ఉంటోందని, వేసవిలోనూ సాధారణంగా 15 నుంచి 20 మీటర్ల లోతుకు మాత్రమే పడిపోతుందని జలవనరుల విభాగం ప్రొఫెసర్‌ ఎం.వి.వి.ఎస్‌. గిరిధర్‌ వెల్లడించారు. వర్షపు నీటిని భూగర్భంలోకి మళ్లించే చర్యలు జలవనరుల పరిరక్షణకు ఎంతగానో దోహదపడుతున్నాయని ఆయన వివరించారు.
మరోవైపు, నగరాల్లో కాంక్రీట్‌ నిర్మాణాలు పెరగడం, ఖాళీ స్థలాలు తగ్గిపోవడంతో వర్షపు నీరు భూమిలోకి ఇంకే అవకాశాలు పరిమితమవుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో విద్యాసంస్థలు, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, అపార్ట్‌మెంట్‌ సముదాయాలు తమ పరిధిలో వర్షపు నీటి సంరక్షణకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వడం ద్వారా భూగర్భ జలాలపై ఒత్తిడిని తగ్గించవచ్చు. అయితే, రివర్స్‌ బోర్ల ఏర్పాటు సమయంలో నీటి నాణ్యతను పరీక్షించడం, తగిన వడపోత వ్యవస్థలను ఏర్పాటు చేయడం, భూగర్భ జలాలు కలుషితం కాకుండా అవసరమైన జాగ్రత్తలు తీసుకోవడం తప్పనిసరి. వర్షపు నీటిని సమర్థంగా ఒడిసిపట్టి భూగర్భ జలాలను పెంపొందించడంలో జేఎన్‌టీయూ అనుసరిస్తున్న విధానం ఇతర సంస్థలకు ఆదర్శంగా నిలుస్తోంది.