నైరుతి రుతుపవనాలు తిరోగమించే అక్టోబర్‌ నెలలో తెలంగాణలో సాధారణంగా అక్కడక్కడా వర్షాలు కురుస్తుంటాయి. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్‌లో ఈ సమయంలో వర్షాల తీవ్రత ఎక్కువగా ఉంటుంది. 2020 అక్టోబర్‌లో భాగ్యనగరంలో ఏకంగా 400 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదైంది. అయితే ఈ ఏడాది పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా కనిపిస్తోంది. ఎల్‌నినో ప్రభావంతో వర్షాలు గణనీయంగా తగ్గినట్లు తెలుస్తోంది.
అక్టోబర్‌ తొలి మూడు వారాల్లో తెలంగాణలో సాధారణం కంటే ఏకంగా 95 శాతం తక్కువ వర్షపాతం నమోదైంది. పరిస్థితి ఎంత తీవ్రంగా ఉందంటే.. రాష్ట్రంలోని 12 జిల్లాల్లో ఈ మూడు వారాల వ్యవధిలో ఒక్క చినుకు కూడా పడలేదు. సాధారణంగా వర్షాలతో కళకళలాడే ఈ సమయంలో వానలు ముఖం చాటేయడంతో వ్యవసాయ రంగం, నీటి వనరులపై ప్రభావం పడే అవకాశాలపై ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది.
ఎల్‌నినో ప్రభావంతో తెలంగాణలో ఈ ఏడాది వర్షపాతం గణనీయంగా తగ్గింది. ముఖ్యంగా అక్టోబర్‌ నెలలో వర్షాలు ఆశించిన స్థాయిలో కురవకపోవడంతో రాష్ట్రంలో తీవ్ర వర్షాభావ పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. ఈ నెలలో ఇప్పటివరకు సాధారణం కంటే ఏకంగా 95 శాతం తక్కువ వర్షపాతం నమోదైంది.
సాధారణంగా అక్టోబర్‌ తొలి మూడు వారాల్లో తెలంగాణలో 75.6 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదవుతుంది. అయితే ఈ ఏడాది అదే సమయంలో కేవలం 5.3 మి.మీ. వర్షమే కురిసింది. దీంతో పంటల సాగుపై వర్షాభావ ప్రభావం పడే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. వర్షాలు లేకపోవడం వల్ల భూగర్భ జలాల మట్టాలు కూడా తగ్గే ప్రమాదం ఉందని ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది. ఇదే పరిస్థితి కొనసాగితే వ్యవసాయ రంగంతో పాటు నీటి వనరులపైనా ప్రభావం పడే అవకాశం ఉంది.
భారత వాతావరణ శాఖ (ఐఎండీ) వెల్లడించిన గణాంకాల ప్రకారం.. తెలంగాణలో వర్షపాతం లోటు తీవ్రంగా ఉంది. అక్టోబర్‌ 1 నుంచి 21వ తేదీ వరకు రాష్ట్రంలోని 12 జిల్లాల్లో ఒక్క చినుకు కూడా పడలేదు. మిగిలిన 21 జిల్లాల్లోనూ సాధారణం కంటే చాలా తక్కువ వర్షపాతం నమోదైంది. దీంతో రాష్ట్రవ్యాప్తంగా వర్షాభావ పరిస్థితులు ఆందోళన కలిగిస్తున్నాయి.
హైదరాబాద్‌లో అక్టోబర్‌ నెలలో సాధారణంగా 114 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదవుతుంది. 1991-2020 మధ్య కాలపు సగటు గణాంకాలు ఈ విషయాన్ని వెల్లడిస్తున్నాయి. 2020 అక్టోబర్‌లో నగరంలో భారీ వర్షాలు కురిసి వరదలు సంభవించగా.. ఈసారి మాత్రం పరిస్థితి పూర్తిగా భిన్నంగా ఉంది. అక్టోబర్‌ 1 నుంచి 21వ తేదీ వరకు హైదరాబాద్‌లో కేవలం 2.8 మి.మీ. వర్షం మాత్రమే కురిసింది. ఇది సాధారణ వర్షపాతంతో పోలిస్తే 97 శాతం లోటు.
వర్షం పడని జిల్లాల జాబితాలో హనుమకొండ, జయశంకర్‌ భూపాలపల్లి, జగిత్యాల, కరీంనగర్‌, మేడ్చల్‌-మల్కాజిగిరి, మంచిర్యాల, మెదక్‌, నిజామాబాద్‌, పెద్దపల్లి, రాజన్న సిరిసిల్ల, సంగారెడ్డి, సిద్ధిపేట ఉన్నాయి. అక్టోబర్‌ తొలి 21 రోజుల్లో ఈ జిల్లాల్లో వర్షపాతం నమోదు కాకపోవడం గమనార్హం.
ఇక వర్షాలు కురిసిన జిల్లాల్లోనూ లోటు తీవ్రంగానే ఉంది. ఆదిలాబాద్‌ జిల్లాలో సాధారణంగా 69.3 మి.మీ. వర్షం కురవాల్సి ఉండగా.. కేవలం 1.5 మి.మీ. మాత్రమే నమోదైంది. నల్గొండ జిల్లాలో 83 మి.మీ. వర్షపాతం అంచనా ఉండగా, 1.3 మి.మీ. వర్షమే కురిసింది. దీంతో ఈ రెండు జిల్లాల్లో వర్షపాతం లోటు 98 శాతానికి చేరింది.
జనగామ జిల్లాలో సాధారణంగా 74.6 మి.మీ. వర్షం కురవాల్సి ఉండగా.. కేవలం 1.9 మి.మీ. నమోదైంది. రంగారెడ్డి జిల్లాలో 83.7 మి.మీ. వర్షపాతానికి బదులుగా 4.5 మి.మీ. మాత్రమే కురిసింది. అక్టోబర్‌లో సాధారణంగా వర్షాలు కురిసే సమయంలోనూ ఇలా లోటు ఏర్పడటం వ్యవసాయం, భూగర్భ జలాల పరిస్థితిపై ప్రభావం చూపే అవకాశం ఉంది.
తెలంగాణలోని వనపర్తి జిల్లాలో అత్యధికంగా 17.7 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదైంది. ఈ జిల్లాలో సాధారణంగా 82.1 మి.మీ. వర్షం కురవాల్సి ఉండగా.. 78 శాతం లోటు ఏర్పడింది. ఖమ్మం జిల్లాలో 94.6 మి.మీ. సాధారణ వర్షపాతానికి బదులుగా 13.8 మి.మీ. మాత్రమే నమోదైంది. యాదాద్రి భువనగిరి జిల్లాలో 84.6 మి.మీ. వర్షం కురవాల్సి ఉండగా.. 13 మి.మీ. వర్షమే కురిసింది. నాగర్‌కర్నూల్‌ జిల్లాలో సాధారణంగా 80 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదవ్వాల్సి ఉండగా.. ఈసారి కేవలం 10.6 మి.మీ. మాత్రమే కురిసింది.
ఎల్‌నినో ప్రభావంతో వర్షాలు ఎక్కువ రోజుల పాటు ముఖం చాటేయడం వల్ల నేలలో తేమ శాతం తగ్గిపోయే ప్రమాదం ఉందని అధికారులు ఆందోళన చెందుతున్నారు. దీనివల్ల రాష్ట్రంలోని పలు ప్రాంతాల్లో నీటి లభ్యత తగ్గే అవకాశం ఉందని భావిస్తున్నారు. వర్షాభావ పరిస్థితులు కొనసాగితే వ్యవసాయ రంగంతో పాటు భూగర్భ జలాలపైనా ప్రభావం పడే ప్రమాదం ఉంది.
సాధారణంగా అక్టోబర్‌ నెలలో నైరుతి రుతుపవనాలు తిరోగమిస్తుండగా.. ఈశాన్య రుతుపవనాలు క్రమంగా ప్రవేశిస్తాయి. ఈ మార్పుల సమయంలో తెలంగాణలో వర్షాలు కురుస్తుంటాయి. హైదరాబాద్‌లో అక్టోబర్‌ నెలలో సగటున 113.9 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదవుతుంది. అయితే, ప్రతి ఏడాది వర్షాల తీవ్రతలో గణనీయమైన వ్యత్యాసం కనిపిస్తోంది. 2020 అక్టోబర్‌లో నగరంలో ఏకంగా 400.7 మి.మీ. వర్షపాతం నమోదవగా.. 2016లో మాత్రం కేవలం 37.1 మి.మీ. వర్షమే కురిసింది.
ఈ నేపథ్యంలో అక్టోబర్‌ చివరి వారంలో భారీ వర్షాలు కురిస్తేనే రాష్ట్రంలో ప్రస్తుతం నెలకొన్న వర్షపాతం లోటు కొంతమేర తగ్గే అవకాశం ఉంది. లేదంటే వర్షాభావ పరిస్థితులు మరింత కాలం కొనసాగవచ్చనే ఆందోళన వ్యక్తమవుతోంది.
వర్షపాతం తగ్గితే ఎలాంటి పరిణామాలు ఎదురవుతాయి?
తెలంగాణలో ఈసారి వర్షపాతం తగ్గడంతో వ్యవసాయం, నీటి వనరులు, విద్యుత్‌ సరఫరాపై ప్రభావం పడే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి. రాష్ట్రంలో సాధారణం కంటే 17 శాతం తక్కువ వర్షపాతం నమోదవగా.. హైదరాబాద్‌లోనూ 26 శాతం లోటు వర్షపాతం నమోదైంది. వర్షాభావ పరిస్థితుల కారణంగా పంటలకు నీటి సరఫరాలో ఇబ్బందులు ఎదురయ్యే అవకాశం ఉంది. మరోవైపు ఉష్ణోగ్రతలు పెరగడంతో ఎండల తీవ్రత కూడా అధికమవుతోంది.
రబీ సీజన్‌లో వరి సాగు విషయంలో జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలని ప్రభుత్వం రైతులకు సూచిస్తోంది. నీటి లభ్యత తగ్గి పంటల దిగుబడులు పడిపోతే బియ్యంతో పాటు ఇతర ఆహార పంటల ధరలు పెరిగే ప్రమాదం ఉంది. ఫలితంగా సామాన్యులపై నిత్యావసరాల ఖర్చుల భారం పెరిగే అవకాశం ఉంది.
మరోవైపు వేసవిలో తాగునీటి కొరత ఏర్పడుతుందనే ఆందోళన కూడా వ్యక్తమవుతోంది. హైదరాబాద్‌లో భూగర్భ జలమట్టాలు తగ్గడంతో అక్టోబర్‌ నెలలోనూ పెద్ద సంఖ్యలో ట్యాంకర్ల ద్వారా నీటిని సరఫరా చేయాల్సిన పరిస్థితి నెలకొంది. రిజర్వాయర్లలో నీటి మట్టాలు తగ్గితే నగరంతో పాటు ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ నీటి సరఫరాపై ఒత్తిడి పెరిగే అవకాశం ఉంది.
వర్షాలు తగ్గడం వల్ల విద్యుత్‌ ఉత్పత్తి, సరఫరాపైనా ప్రభావం పడవచ్చు. ముఖ్యంగా వేసవిలో విద్యుత్‌ డిమాండ్‌ పెరిగి, అందుబాటులో ఉన్న వనరులపై ఒత్తిడి అధికమైతే సరఫరా నిర్వహణ సవాలుగా మారే అవకాశం ఉంది. అయితే విద్యుత్‌ కోతలు తప్పనిసరిగా ఉంటాయని ఇప్పుడే చెప్పలేం.
మొత్తంగా వర్షాభావ పరిస్థితులు కొనసాగితే నీటి కొరత, వ్యవసాయ దిగుబడుల తగ్గుదల, నిత్యావసరాల ధరల పెరుగుదల వంటి సమస్యలు తలెత్తే ప్రమాదం ఉంది. ఈ నేపథ్యంలో నీటిని పొదుపుగా వినియోగించాలని, అందుబాటులో ఉన్న నీటి వనరులను జాగ్రత్తగా నిర్వహించాలని ప్రభుత్వం సూచిస్తోంది. వచ్చే నెలల్లో కురిసే వర్షాలు, రిజర్వాయర్లలో నీటి నిల్వలు, భూగర్భ జలాల పరిస్థితి వేసవిలో నీటి లభ్యతను నిర్ణయించడంలో కీలకంగా మారనున్నాయి.