దక్షిణ తెలంగాణలోని మహబూబ్‌నగర్, నారాయణపేట, వనపర్తి, జోగులాంబ గద్వాల, నాగర్‌కర్నూల్ జిల్లాలకు ఒకే రకమైన అభివృద్ధి నమూనాను అనుసరించడం సమర్థవంతం కాదు. ప్రతి జిల్లాకు ఉన్న ప్రత్యేక సహజ, మానవ, ఆర్థిక వనరులను గుర్తించి, వాటికి విలువను జోడించే విధంగా అభివృద్ధి వ్యూహాలను రూపొందించాలి.
వ్యవసాయాన్ని కేవలం పంటల ఉత్పత్తికే పరిమితం చేయకుండా అగ్రో ప్రాసెసింగ్ పరిశ్రమలతో అనుసంధానించాలి. పశుసంపదను డెయిరీ, మాంస పరిశ్రమలతో అనుసంధానించి రైతులకు అదనపు ఆదాయ మార్గాలను కల్పించాలి. చేనేత రంగాన్ని ఆధునిక డిజైన్‌లు, బ్రాండింగ్, ఈ-కామర్స్, అంతర్జాతీయ మార్కెట్లతో అనుసంధానించాలి. అలాగే అటవీ సంపదను ముడి వనరుగా మాత్రమే కాకుండా విలువ ఆధారిత ఉత్పత్తుల తయారీకి వినియోగించాలి.
అదే సమయంలో హైదరాబాద్‌కు ఉన్న భౌగోళిక సమీపాన్ని కేవలం ఒక ప్రయోజనంగా చూడకుండా, దక్షిణ తెలంగాణను ప్రాంతీయ పారిశ్రామిక, లాజిస్టిక్స్ మరియు సరఫరా గొలుసు కేంద్రంగా అభివృద్ధి చేయాలి. ఈ విధంగా ప్రతి జిల్లాకు ప్రత్యేకమైన ఆర్థిక బలాలను గుర్తించి, వాటి ఆధారంగా సమగ్ర అభివృద్ధి వ్యూహాలను అమలు చేస్తే దక్షిణ తెలంగాణ తన పాత ఆర్థిక గుర్తింపును మాత్రమే మార్చుకోదు—తన ఆర్థిక భవిష్యత్తుకు కూడా కొత్త దిశను నిర్మించుకుంటుంది.
దక్షిణ తెలంగాణ అభివృద్ధి కథలో తొలి విజయంగా నీటిని పొలాలకు చేర్చడాన్ని చూడొచ్చు. అయితే అక్కడితో అభివృద్ధి ఆగిపోకూడదు. తదుపరి దశలో ఆ నీటిని ఆదాయంగా, ఉపాధిగా, పరిశ్రమగా, స్థానిక ఆర్థిక శక్తిగా మార్చాలి.
ఒక ప్రాంతానికి సాగునీరు అందించడం అభివృద్ధికి ప్రారంభం మాత్రమే. అసలు ఫలితాలను కొలవాల్సింది ఆ నీటి ప్రభావంతో. సాగునీరు అందిన తర్వాత ఎన్ని ఎకరాల్లో స్థిరమైన సాగు పెరిగింది? రైతుల ఆదాయం ఎంత పెరిగింది? పంటల వైవిధ్యం ఎంతగా విస్తరించింది? వ్యవసాయానికి అనుబంధంగా ఎన్ని అగ్రో ప్రాసెసింగ్, నిల్వ, రవాణా, మార్కెటింగ్ పరిశ్రమలు ఏర్పడ్డాయి? గ్రామీణ యువతకు ఎన్ని కొత్త ఉపాధి అవకాశాలు లభించాయి? ఇకపై దక్షిణ తెలంగాణ అభివృద్ధికి ఇవే కీలకమైన కొలమానాలు కావాలి.
పాలమూరు–రంగారెడ్డి ఎత్తిపోతల పథకం 10 లక్షల ఎకరాల కమాండ్ ఏరియాను లక్ష్యంగా చేసుకుంది. ఇందులో 97.58 కిలోమీటర్ల కన్వేయర్ వ్యవస్థ, 60.13 కిలోమీటర్ల టన్నెల్ వ్యవస్థ ఉన్నాయి. ప్రాజెక్టు అంచనా వ్యయం ₹35,200 కోట్లు. ఈ సంఖ్యలు ప్రాజెక్టు విస్తృతి, పెట్టుబడి పరిమాణాన్ని తెలియజేస్తాయి. అయితే అంతకంటే ముఖ్యమైనది ఆ పెట్టుబడి సృష్టించే ఆర్థిక ప్రతిఫలం.
ఎన్ని ఎకరాల్లో స్థిరమైన సాగు ఏర్పడింది? రైతు ఆదాయం ఎంత పెరిగింది? పంటల వైవిధ్యం ఎంత విస్తరించింది?
వ్యవసాయ విలువ గొలుసులో ఎన్ని కొత్త కార్యకలాపాలు, పరిశ్రమలు, సేవలు ఏర్పడ్డాయి? ఆ నీటి ద్వారా గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ఎంత అదనపు విలువ సృష్టించబడింది? ఇవే ఇకపై అడగాల్సిన కీలక ప్రశ్నలు.
అందువల్ల సాగునీటి ప్రాజెక్టుల విజయాన్ని కేవలం నీరు చేరిన ఎకరాలతో కాకుండా, ఆ నీరు సృష్టించిన ఆదాయం, ఉపాధి, పరిశ్రమలు, మార్కెట్లు, స్థానిక ఆర్థిక కార్యకలాపాలతో కొలవాలి. నీరు పొలానికి చేరడం మొదటి అడుగు అయితే, ఆ నీరు విలువగా మారి మార్కెట్‌ వరకు చేరడం నిజమైన అభివృద్ధి. దక్షిణ తెలంగాణలో నీటి పెట్టుబడికి ఆర్థిక ప్రతిఫలం కనిపించాలంటే, సాగు నుంచి ప్రాసెసింగ్ వరకు, ఉత్పత్తి నుంచి మార్కెట్‌ వరకు ఒక సమగ్ర విలువ గొలుసును నిర్మించాలి.