Ravana Temples in India: భారతదేశంలో దసరా పండుగ రోజున చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా రావణుడి దిష్టిబొమ్మను దహనం చేయడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది. అయితే, దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో మాత్రం రావణుడిని శత్రువుగా కాకుండా గొప్ప పండితుడిగా, పరమ శివభక్తుడిగా భావిస్తూ ప్రత్యేకంగా పూజిస్తారు. మందసౌర్, బిస్రాఖ్, రావణగ్రామ్ వంటి ప్రాంతాల్లో రావణుడికి సంబంధించిన విశిష్ట ఆచారాలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి. అసలు ఈ ప్రాంతాల్లో రావణుడిని ఎందుకు పూజిస్తారు? అక్కడి సంప్రదాయాల వెనుక ఉన్న ఆసక్తికరమైన విశేషాలు ఏమిటో తెలుసుకుందాం.
Dussehra Ravan Dahan | రావణుడిని దహనం చేయకుండా పూజించే ప్రాంతాలు ఇవే..
దేశవ్యాప్తంగా నవరాత్రుల ముగింపున విజయదశమి రోజున దసరా పండుగను ఘనంగా జరుపుకుంటారు. ఈ ఏడాది 2026 అక్టోబర్ 20, మంగళవారం నాడు విజయదశమి రానుంది. సాధారణంగా ఈ రోజున శ్రీరాముడు రావణుడిపై సాధించిన విజయానికి గుర్తుగా రావణుడి దిష్టిబొమ్మలను దహనం చేస్తారు. చెడుపై మంచి సాధించిన విజయానికి ప్రతీకగా ఈ వేడుకలను నిర్వహిస్తారు. అయితే, దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో మాత్రం ఈ సంప్రదాయానికి భిన్నమైన ఆచారాలు కనిపిస్తాయి. అక్కడ రావణుడిని దహనం చేయడానికి బదులుగా గొప్ప శివభక్తుడిగా, పండితుడిగా భావించి పూజిస్తారు. స్థానిక విశ్వాసాలు, సంప్రదాయాల ప్రకారం రావణుడికి ప్రత్యేక గౌరవం కల్పిస్తారు. అలాంటి ప్రాంతాల గురించి తెలుసుకుందాం.
మధ్యప్రదేశ్‌లోని మందసౌర్
మధ్యప్రదేశ్‌లోని మందసౌర్‌లో రావణుడిని పూజించే సంప్రదాయం ఉంది. ఇక్కడి ఖాన్‌పురా ప్రాంతానికి చెందిన నామ్‌దేవ్ సమాజంలోని కొందరు రావణుడిని తమ అల్లుడిగా భావిస్తారు. రావణుడి భార్య మండోదరి ఈ ప్రాంతానికి చెందినదనే స్థానిక విశ్వాసం ఇందుకు కారణంగా చెబుతారు. ఈ నేపథ్యంలో దసరా రోజున రావణుడి దిష్టిబొమ్మను దహనం చేయడానికి బదులుగా ఆయనను స్మరించుకుంటూ ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ ఆచారం వెనుక స్థానిక ప్రజల విశ్వాసాలు, తరతరాలుగా కొనసాగుతున్న సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి.
మహారాష్ట్రలోని గడ్చిరోలి
మహారాష్ట్రలోని గడ్చిరోలి ప్రాంతంలో గోండ్ సమాజానికి చెందిన కొన్ని వర్గాలు రావణుడిని తమ సాంస్కృతిక సంప్రదాయాల్లో ముఖ్యమైన వ్యక్తిగా భావిస్తాయి. వారి విశ్వాసాల ప్రకారం, రావణుడిని దహనం చేయడం కంటే ఆయనకు గౌరవం ఇవ్వడం, ప్రార్థనలు చేయడం ప్రాధాన్యంగా ఉంటుంది. రావణుడి గురించి వీరికి ఉన్న అభిప్రాయాలు, సంప్రదాయాలు ఇతర ప్రాంతాల్లో కనిపించే దసరా ఆచారాలకు భిన్నంగా ఉంటాయి. అయితే, ఈ పద్ధతులు స్థానిక సమాజాల విశ్వాసాలు, సాంస్కృతిక నేపథ్యాలకు సంబంధించినవి.
ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని బిస్రాఖ్
నోయిడా సమీపంలోని బిస్రాఖ్ గ్రామానికి రావణుడితో ప్రత్యేక అనుబంధం ఉంది. రావణుడు ఈ గ్రామంలోనే జన్మించాడని స్థానికులు విశ్వసిస్తారు. రావణుడి తండ్రి విశ్రవసు మహర్షి పేరుతోనే ఈ గ్రామానికి బిస్రాఖ్ అనే పేరు వచ్చిందని చెబుతారు. అందుకే ఇక్కడ దసరా సందర్భంగా రావణుడి దిష్టిబొమ్మను దహనం చేయకుండా, ఆయనకు పూజలు నిర్వహిస్తూ వివిధ మతపరమైన కార్యక్రమాలు చేపడతారు.
మధ్యప్రదేశ్‌లోని రావణగ్రామ్
మధ్యప్రదేశ్‌లోని విదిశ సమీపంలో ఉన్న రావణగ్రామ్‌లో రావణుడికి అంకితం చేసిన ఆలయం ఉంది. ఈ ప్రాంత ప్రజలు రావణుడిని గొప్ప పండితుడిగా, పరమ శివభక్తుడిగా భావిస్తారు. అందుకే దసరా రోజున కూడా ఆయనకు ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించడం ఇక్కడి సంప్రదాయంగా కొనసాగుతోంది.
కర్ణాటకలోని కోలార్, మలవల్లి
కర్ణాటకలోని కోలార్, మలవల్లి వంటి ప్రాంతాల్లోనూ రావణుడిని శివుని గొప్ప భక్తుడిగా గౌరవించే సంప్రదాయాలు ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతాల్లో రావణుడి పాండిత్యంతోపాటు, శివుడిపై ఆయనకున్న భక్తికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఇస్తారు.
కాన్పూర్‌లోని దశానన్ ఆలయం
ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని కాన్పూర్‌లో ఉన్న దశానన్ ఆలయం కూడా రావణుడితో ముడిపడిన ప్రత్యేక క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయాన్ని ఏడాదిలో ఒక్కసారి, దసరా సందర్భంగా మాత్రమే తెరుస్తారని చెబుతారు. ఆ సమయంలో రావణుడికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించిన అనంతరం ఆలయాన్ని తిరిగి మూసివేస్తారు.
ఇతర ప్రాంతాల్లోనూ ప్రత్యేక సంప్రదాయాలు
రాజస్థాన్‌లోని జోధ్‌పూర్‌లో కొందరు బ్రాహ్మణులు తమను రావణుడి వారసులుగా భావిస్తారు. రావణుడి ఆత్మశాంతి కోసం పిండప్రదాన కార్యక్రమాలు నిర్వహించే సంప్రదాయం అక్కడి కొన్ని వర్గాల్లో కనిపిస్తుంది.
మధ్యప్రదేశ్‌లోని ఉజ్జయిని సమీపంలోని చిక్లి గ్రామంలోనూ దసరా సందర్భంగా రావణుడి దిష్టిబొమ్మను దహనం చేయని ఆచారం ఉందని చెబుతారు. మరోవైపు, ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని జస్వంత్‌నగర్‌లో దసరా వేడుకలు విభిన్నంగా జరుగుతాయి. ఇక్కడ రావణుడి విగ్రహాన్ని ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్లి, అనంతరం దానిని ముక్కలుగా విరగ్గొడతారు. ఆ ముక్కలను ప్రజలు తమ ఇళ్లకు తీసుకెళ్లడం ఈ ప్రాంతంలోని ప్రత్యేక ఆచారంగా చెప్పబడుతుంది.
ప్రాంతాన్ని బట్టి మారే దసరా సంప్రదాయాలు
భారతదేశంలో దసరా వేడుకలు ప్రాంతాన్ని బట్టి విభిన్నంగా కనిపిస్తాయి. చాలా చోట్ల రావణుడిని చెడుకు ప్రతీకగా భావించి ఆయన దిష్టిబొమ్మను దహనం చేస్తారు. అయితే, కొన్ని ప్రాంతాల్లో మాత్రం ఆయనలోని పాండిత్యం, శివభక్తిని గుర్తిస్తూ గౌరవిస్తారు. ఈ భిన్నమైన ఆచారాలు భారతీయ సంస్కృతిలోని స్థానిక విశ్వాసాలు, సంప్రదాయాల వైవిధ్యాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి.
గమనిక: రావణుడి జన్మస్థలం, ఆలయాల ఆచారాలు, స్థానిక సంప్రదాయాలకు సంబంధించిన కొన్ని వివరాలు ప్రజల విశ్వాసాలు, స్థానిక కథనాల ఆధారంగా ప్రచారంలో ఉన్నాయి.