ఆర్టిఫిషియల్ ఇంటెలిజెన్స్ (AI) రంగంలో భారత్ మరో కీలక ముందడుగు వేసింది. విదేశీ AI మోడళ్లపై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించి, దేశీయ అవసరాలకు అనుగుణంగా సొంత సాంకేతికతను అభివృద్ధి చేసే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం చర్యలు వేగవంతం చేస్తోంది. ఇందులో భాగంగా IndiaAI మిషన్ కింద మూడు స్వదేశీ AI ఫౌండేషన్ మోడళ్లను నవంబర్ 3, 2026న విడుదల చేశారు. వీటిలో EKA-1తో పాటు Dhīr 2B, Dhīr 5B మోడళ్లు ఉన్నాయి.

26.3 బిలియన్ పారామీటర్లతో EKA-1
బెంగళూరుకు చెందిన Soket Labs అభివృద్ధి చేసిన EKA-1 ఒక అధునాతన ఫౌండేషన్ లాంగ్వేజ్ మోడల్. ఇందులో 26.3 బిలియన్ పారామీటర్లు ఉన్నాయి. సుమారు 7.5 ట్రిలియన్ టోకెన్లతో దీనికి శిక్షణ ఇచ్చారు. గణితం, కోడింగ్, తార్కిక విశ్లేషణ, సంక్లిష్టమైన పనులను దశలవారీగా పూర్తి చేయడం వంటి సామర్థ్యాలపై దీన్ని రూపొందించారు.
EKA-1 ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. భారత రాజ్యాంగంలోని ఎనిమిదో షెడ్యూల్లో ఉన్న మొత్తం 22 అధికారిక భాషలతో పాటు ఇంగ్లిష్కు మద్దతు ఇవ్వడం. భారతీయ భాషల్లో AI సేవలను విస్తరించేందుకు ఇది ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.
బ్యాంకింగ్, సైబర్ సెక్యూరిటీ రంగాలపై దృష్టి
EKA-1ను కేవలం సాధారణ ప్రశ్నలకు సమాధానాలు ఇచ్చే చాట్బాట్గా కాకుండా, ప్రత్యేక రంగాల అవసరాలకు అనుగుణంగా అభివృద్ధి చేశారు. ముఖ్యంగా బ్యాంకింగ్, ఫైనాన్షియల్ సర్వీసెస్, సైబర్ సెక్యూరిటీ వంటి విభాగాల్లో ఉపయోగపడేలా రూపొందించినట్లు Soket Labs తెలిపింది.
సంస్థలు తమ అవసరాలకు అనుగుణంగా ప్రైవేట్ కంప్యూటింగ్ వాతావరణాల్లో AI వ్యవస్థలను అమలు చేసుకునేందుకు ఈ మోడల్ ఉపయోగపడే అవకాశం ఉంది.
ఇంటర్నెట్ లేకుండానూ పనిచేసే Dhīr మోడళ్లు
ఈ కార్యక్రమంలో ZenteiQ అభివృద్ధి చేసిన Dhīr 2B, Dhīr 5B మోడళ్లను కూడా విడుదల చేశారు. ఇవి ఓపెన్ సోర్స్ మోడళ్లు. ఇంగ్లిష్తో పాటు పది భారతీయ భాషలకు మద్దతు ఇస్తాయి.
వీటిని సంస్థల సొంత కంప్యూటింగ్ వ్యవస్థల్లో అమలు చేసుకోవచ్చు. ఇంటర్నెట్ కనెక్షన్ లేని పరిస్థితుల్లోనూ పనిచేసేలా రూపొందించారు. మొబైల్ ఫోన్ల వంటి పరికరాల్లో స్థానికంగా అమలు చేసే అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయని సంస్థ తెలిపింది. దీనివల్ల వినియోగదారుల సమాచారం బయట క్లౌడ్ సర్వర్లకు పంపకుండా పరికరంలోనే ప్రాసెస్ చేసే అవకాశం ఉంటుంది.
IndiaAI మిషన్తో దేశీయ AI అభివృద్ధి
2024 మార్చి 7న కేంద్ర కేబినెట్ ఆమోదించిన IndiaAI మిషన్ లక్ష్యం దేశంలో AI పరిశోధన, అభివృద్ధికి అవసరమైన మౌలిక సదుపాయాలను కల్పించడం. ఈ మిషన్ కింద ఎంపికైన సంస్థలకు కంప్యూటింగ్ వనరులు, పరిశోధనకు అవసరమైన సహకారం అందిస్తున్నారు.
EKA-1, Dhīr మోడళ్ల అభివృద్ధికి కూడా ఈ మద్దతు ఉపయోగపడింది. AIKosh వంటి వేదికల ద్వారా పరిశోధకులు, విద్యార్థులు, స్టార్టప్లు, సంస్థలకు ఈ మోడళ్లను అందుబాటులోకి తీసుకురావాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది.
భారత AI రంగానికి ఎంతవరకు ఉపయోగం?
దేశీయ AI మోడళ్లు అందుబాటులోకి రావడం వల్ల భారతీయ భాషల్లో డిజిటల్ సేవలు విస్తరించే అవకాశం ఉంది. ప్రభుత్వ సేవలు, విద్య, పరిశోధన, బ్యాంకింగ్, రక్షణ, పారిశ్రామిక రంగాల్లో వీటిని ఉపయోగించవచ్చు. ముఖ్యంగా సున్నితమైన సమాచారం ఉన్న సంస్థలు తమ నియంత్రణలోనే AI వ్యవస్థలను నిర్వహించుకునే అవకాశం పొందవచ్చు.
అయితే ఈ మోడళ్ల వాస్తవ సామర్థ్యాన్ని అంచనా వేయడానికి స్వతంత్ర పనితీరు పరీక్షలు, భద్రతా పరిశీలనలు, విస్తృత వినియోగ అనుభవం కీలకం. అయినప్పటికీ భారతదేశం సొంత AI పర్యావరణ వ్యవస్థను నిర్మించుకునే ప్రయత్నంలో ఈ విడుదల ఒక ముఖ్యమైన ముందడుగుగా నిలుస్తోంది.
