రాచరిక వ్యవస్థ కనుమరుగైనా, ఆనాటి రాజులు నిర్మించిన అద్భుత కట్టడాలు మాత్రం మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, ఆచార వ్యవహారాలకు సజీవ సాక్ష్యాలుగా నిలుస్తున్నాయి. భావితరాలకు నాటి చరిత్ర, కళా వైభవాన్ని పరిచయం చేస్తున్నాయి. అలాంటి అపురూప నిర్మాణాలను అందించిన గొప్ప వంశాల్లో కాకతీయులు ప్రముఖులు. కాకతీయుల కళాతృష్ణకు, శిల్పకళా నైపుణ్యానికి ప్రతీకగా నిలిచిన ఉమ్మడి వరంగల్‌ జిల్లాలోని రామప్ప దేవాలయానికి ఇప్పటికే యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ గుర్తింపు లభించింది. ఇదే క్రమంలో రామప్ప ఆలయ పరిసరాల్లోని ఉపాలయాలు కూడా జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందడం విశేషం.
రాచరిక వ్యవస్థ కనుమరుగైనా.. ఆనాటి రాజుల కళాభిరుచికి ప్రతీకలుగా నిలిచిన చారిత్రక కట్టడాలు నేటికీ మన సంస్కృతి, సంప్రదాయాలు, ఆచార వ్యవహారాలకు అద్దం పడుతున్నాయి. భావితరాలకు మన చరిత్ర వైభవాన్ని పరిచయం చేస్తున్న ఇలాంటి వారసత్వ సంపదను కాకతీయులు మనకు అందించారు. ఉమ్మడి వరంగల్‌ జిల్లాలోని రామప్ప దేవాలయం కాకతీయుల అద్భుత శిల్పకళకు నిదర్శనంగా నిలుస్తూ యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ గుర్తింపును సొంతం చేసుకుంది. ఇదే ప్రాంతంలోని రామప్ప ఆలయ ఉపాలయాలకూ జాతీయ స్థాయిలో ప్రత్యేక గుర్తింపు లభించింది. శివ తారకేశ్వరాలయానికి జాతీయ సంపదగా, గొల్లాల గుడికి జాతీయ ప్రాధాన్య ప్రాంతంగా గుర్తింపు దక్కడం విశేషం. ఇంతటి చారిత్రక, శిల్పకళా వైభవాన్ని సొంతం చేసుకున్న ఈ వారసత్వ కట్టడాల విశేషాలపై ఓ లుక్కేద్దాం రండి..
కాకతీయుల అద్భుత శిల్పకళకు, తెలంగాణ సహజ సౌందర్యానికి ములుగు జిల్లా ప్రతీకగా నిలుస్తోంది. అడవులు, కొండలు, కోనలు, వాగులు, వంకలతో పాటు ఎన్నో చారిత్రక, సాంస్కృతిక విశేషాలకు ఈ ప్రాంతం నిలయంగా ఉంది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా గుర్తింపు పొందిన రామప్ప దేవాలయం కూడా ఇక్కడే ఉంది. కాకతీయుల కాలం నాటి శిల్పకళా వైభవాన్ని భావితరాలకు అందించేందుకు కేంద్ర పురావస్తు శాఖ రామప్ప పరిధిలోని ప్రధాన ఆలయంతో పాటు ఉప ఆలయాల పరిరక్షణ, పునరుద్ధరణపై దృష్టి సారిస్తోంది.
2021 జూలై 25న రామప్ప దేవాలయానికి యునెస్కో ప్రపంచ వారసత్వ కట్టడంగా గుర్తింపు లభించింది. రామప్ప ఆలయ ప్రాంగణంలోని గొల్లల గుడి, శివతారకేశ్వరస్వామి ఆలయం వంటి ఉప ఆలయాలు కూడా జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన స్మారక చిహ్నాలుగా భారత పురావస్తు సర్వేక్షణ (ఏఎస్‌ఐ), కేంద్ర సాంస్కృతిక మంత్రిత్వ శాఖ పరిధిలోకి వచ్చాయి. కాలక్రమంలో ఈ ఆలయాల్లోని కొన్ని నిర్మాణాలు దెబ్బతినడంతో పురావస్తు అధికారులు జీర్ణోద్ధరణ పనులు చేపడుతున్నారు.
రామప్ప ఆలయానికి నైరుతి దిశలో తూర్పు ముఖంగా ఉన్న గొల్లల గుడి త్రికూటాలయ నిర్మాణ శైలికి ప్రత్యేక ఉదాహరణగా కనిపిస్తుంది. మంటపంతో పాటు మూడు గర్భాలయాలతో నిర్మితమైన ఈ ఆలయ ప్రహరీపై సున్నితమైన శిల్పాలు ఆకట్టుకుంటాయి. పైకప్పు అంచులు, ద్వారబంధాల వద్ద హంసల వరుసలతో రూపొందించిన సునిశిత రంధ్రాల అలంకరణలు నాటి శిల్పకారుల నైపుణ్యాన్ని చాటుతున్నాయి.
ప్రధాన ఆలయానికి ఎదురుగా ఉన్న ఉప ఆలయాల్లోని ద్వారపాలకుల విగ్రహాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. అంతరాలయాల అంచుల్లోని అలంకరణలు, మంటపంలోని శిల్పాలు నాటి కళాకారుల ప్రతిభను ప్రతిబింబిస్తాయి. ఆలయ కుడ్యాలపై విష్ణుమూర్తి, లక్ష్మీదేవి, గణపతి, దుర్గాదేవి వంటి దేవతా విగ్రహాలతో పాటు జంతువులు, పుష్పాల ఆకృతులతో కూడిన శిల్పాలు కనిపిస్తాయి. ఎత్తైన అలంకార వేదికపై నిర్మించిన గొల్లల గుడి కాకతీయుల శిల్పకళా వైభవానికి నేటికీ సజీవ సాక్ష్యంగా నిలుస్తోంది.
అక్రమ నిర్మాణాలకు అడ్డుకట్ట
కాకతీయుల నిర్మాణ కళా వైభవాన్ని భావితరాలకు అందించేందుకు కేంద్ర పురావస్తు శాఖ (ఏఎస్‌ఐ) అధికారులు కీలక చర్యలు చేపడుతున్నారు. జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు పొందిన రెండు ఆలయాల పరిసరాల్లోని భూమిని తమ ఆధీనంలోకి తీసుకుని పూర్తిగా కేంద్ర రక్షిత ప్రాంతంగా మార్చేందుకు చర్యలు కొనసాగుతున్నాయి. ఇకపై ఆలయాల జీర్ణోద్ధరణ, అభివృద్ధి పనులతో పాటు భద్రత, పరిరక్షణ బాధ్యతలను ఏఎస్‌ఐ పర్యవేక్షించనుంది.
చారిత్రక కట్టడాల పరిరక్షణలో భాగంగా ఆలయ పరిసరాల్లో అక్రమ నిర్మాణాలకు తావులేకుండా కఠిన నిబంధనలు అమలు చేయనున్నారు. అలాగే ఉప ఆలయాల చారిత్రక ప్రాశస్త్యాన్ని కాపాడుతూ వాటి విశిష్టతను భావితరాలకు పరిచయం చేసేలా ప్రత్యేక చర్యలు చేపట్టనున్నారు. రామప్ప పరిసరాల్లోని ఉప ఆలయాలను సైతం పర్యాటక వినియోగంలోకి తీసుకొస్తే ఈ ప్రాంతానికి వచ్చే సందర్శకుల సంఖ్య మరింత పెరిగి, పర్యాటక అభివృద్ధికి ఊతమిచ్చే అవకాశం ఉంది.