గుండె అకస్మాత్తుగా పనిచేయడం ఆగిపోయి, బాధితుడు స్పృహ కోల్పోయి సాధారణంగా శ్వాస తీసుకోలేని పరిస్థితిలో ప్రాణాలను కాపాడేందుకు చేపట్టే అత్యవసర వైద్య ప్రక్రియే కార్డియోపల్మనరీ రిససిటేషన్‌ (సీపీఆర్). ఇలాంటి సమయంలో వెంటనే సీపీఆర్ ప్రారంభించడం ప్రాణాలను నిలబెట్టే అవకాశాలను పెంచుతుంది. అయితే, ఇటీవల నటుడు నానా పటేకర్‌ గుండెపోటుతో మరణించిన ఘటన మరోసారి గుండె సంబంధిత అత్యవసర పరిస్థితులపై అవగాహనతో పాటు సీపీఆర్ ప్రాధాన్యాన్ని గుర్తుచేస్తోంది.
CPR | గుండె అకస్మాత్తుగా రక్తాన్ని పంప్ చేయడం ఆగిపోయి, బాధితుడు స్పృహ కోల్పోయి సాధారణంగా శ్వాస తీసుకోలేని పరిస్థితిలో ప్రాణాలను కాపాడేందుకు ఉపయోగించే అత్యవసర వైద్య ప్రక్రియే కార్డియోపల్మనరీ రిససిటేషన్‌ (సీపీఆర్). ఇటీవల నటుడు నానా పటేకర్‌ గుండెపోటుతో మరణించినట్లు వచ్చిన వార్తలు మరోసారి సీపీఆర్ ప్రాధాన్యంపై చర్చకు దారితీశాయి. ఆయనను ఆసుపత్రికి తరలించిన తర్వాత వైద్యులు సుమారు 45 నిమిషాల పాటు సీపీఆర్ నిర్వహించినప్పటికీ ప్రాణాలను కాపాడలేకపోయారు. అయితే, సీపీఆర్ చేసిన ప్రతిసారీ బాధితుడు కోలుకుంటాడనే హామీ ఉండదు. గుండె సంబంధిత అత్యవసర పరిస్థితులు కొన్నిసార్లు స్పష్టమైన ముందస్తు లక్షణాలు లేకుండానే సంభవించవచ్చు. ఛాతీలో పదేపదే అసౌకర్యం కలగడం, సాధారణ పనులు చేస్తున్నప్పుడే శ్వాస తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది ఎదురవడం, గుండె వేగంగా కొట్టుకోవడం, కారణం తెలియని అలసట, తల తిరగడం వంటి లక్షణాలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు. ఇవి కొన్ని సందర్భాల్లో గుండె సంబంధిత సమస్యలకు సంకేతాలు కావచ్చు. ఎవరైనా అకస్మాత్తుగా కుప్పకూలి, పిలిచినా స్పందించకపోవడం, సాధారణంగా శ్వాస తీసుకోకపోవడం గమనిస్తే వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం కోసం 112కు కాల్‌ చేయాలి. సహాయం వచ్చేలోపు సీపీఆర్ చేయడం తెలిసినవారు వెంటనే ఛాతీపై ఒత్తిళ్లు ప్రారంభించాలి. అవసరమైతే ఆటోమేటెడ్‌ ఎక్స్‌టర్నల్‌ డిఫిబ్రిలేటర్‌ (AED) అందుబాటులో ఉంటే దాని సూచనలను అనుసరించాలి. ఇలాంటి పరిస్థితుల్లో వేగంగా స్పందించడం బాధితుడి ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశాలను పెంచుతుంది.
సీపీఆర్ ఎలా చేయాలి?
గుండె ఆగిపోయిన వ్యక్తికి సీపీఆర్ (కార్డియోపల్మనరీ రిససిటేషన్‌) అందించడం ద్వారా మెదడుకు, ఇతర కీలక అవయవాలకు రక్తప్రసరణ కొనసాగించేందుకు ప్రయత్నించవచ్చు. గుండె తిరిగి పనిచేయడం ప్రారంభించే వరకు లేదా వైద్య సిబ్బంది బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు ఈ ప్రాణరక్షక చర్య ఎంతో కీలకం. అయితే సీపీఆర్ సమర్థవంతంగా ఉండాలంటే ఛాతీపై ఒత్తిడి ఇచ్చే వేగం, లోతు, పద్ధతిని సరిగ్గా పాటించాలి.
ముందుగా బాధితుడు స్పందిస్తున్నాడా, సాధారణంగా శ్వాస తీసుకుంటున్నాడా గమనించాలి. స్పందించకపోవడం, సాధారణ శ్వాస లేకపోవడం లేదా కేవలం గాలి కోసం ఆరాటపడుతున్నట్లు కనిపిస్తే వెంటనే అత్యవసర వైద్య సహాయం కోసం 112కు కాల్‌ చేయాలి. అనంతరం బాధితుడిని గట్టి, సమతలమైన ప్రదేశంలో వెల్లకిలా పడుకోబెట్టి సీపీఆర్ ప్రారంభించాలి. ఛాతీ మధ్యభాగంలో, రొమ్ము ఎముకపై ఒక అరచేతి అడుగు భాగాన్ని ఉంచి, దానిపై మరో చేతిని పెట్టాలి. చేతులను నిటారుగా ఉంచి, నిమిషానికి 100 నుంచి 120 సార్లు చొప్పున వేగంగా, గట్టిగా ఒత్తిడి ఇవ్వాలి. పెద్దవారిలో ఛాతీ సుమారు 5 నుంచి 6 సెంటీమీటర్ల లోతుకు కుంగేలా ఒత్తిడి ఇవ్వాలి. ప్రతి ఒత్తిడి తర్వాత ఛాతీ తిరిగి యథాస్థితికి వచ్చేలా చూడాలి.
ఏఈడీ పరికరం ఉంటే..
సీపీఆర్‌లో శిక్షణ పొందినవారు సాధారణంగా 30 సార్లు ఛాతీపై ఒత్తిడి ఇచ్చిన తర్వాత రెండు సార్లు కృత్రిమ శ్వాస అందిస్తారు. శిక్షణ లేకపోయినా, కృత్రిమ శ్వాస ఇవ్వడం సాధ్యం కాకపోయినా, పెద్దవారిలో నిరంతరంగా ఛాతీపై ఒత్తిడి ఇవ్వడం ప్రారంభించడం ముఖ్యం. బాధితుడు స్పందించే వరకు, వైద్య సిబ్బంది బాధ్యతలు చేపట్టే వరకు లేదా శారీరకంగా కొనసాగించలేని స్థితి వచ్చే వరకు సీపీఆర్‌ను కొనసాగించాలి.
ఆటోమేటెడ్‌ ఎక్స్‌టర్నల్‌ డీఫిబ్రిలేటర్‌ (ఏఈడీ) అందుబాటులో ఉంటే దాన్ని ఆన్‌ చేసి, పరికరం సూచనల ప్రకారం ఛాతీపై ప్యాడ్‌లను అమర్చాలి. గుండె స్పందనను విశ్లేషించి, అవసరమైతే విద్యుత్‌ షాక్‌ ఇవ్వడానికి ఈ పరికరం సహాయపడుతుంది. పరికరం సూచించినప్పుడు మాత్రమే షాక్‌ ఇవ్వాలి. షాక్‌ ఇచ్చిన తర్వాత లేదా షాక్‌ అవసరం లేదని పరికరం తెలిపిన వెంటనే మళ్లీ సీపీఆర్ ప్రారంభించాలి.
సీపీఆర్ చేసే సమయంలో ఛాతీపై బలంగా ఒత్తిడి ఇవ్వడం వల్ల పక్కటెముకలు విరగడం లేదా ఇతర గాయాలు కలగడం వంటి ప్రమాదాలు ఉన్నప్పటికీ, గుండె ఆగిపోయిన వ్యక్తికి తక్షణ సహాయం అందించడం ప్రాణాలను కాపాడే అవకాశాలను పెంచుతుంది. అందువల్ల సీపీఆర్‌పై సరైన శిక్షణ పొందడం, అత్యవసర పరిస్థితుల్లో ఆలస్యం చేయకుండా స్పందించడం ఎంతో ముఖ్యం.