భారత మహిళల హాకీ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయే విజయాన్ని అందించిన దిగ్గజ కోచ్ గుర్దియాల్ సింగ్ భాంగు కన్నుమూశారు. 86 ఏళ్ల వయసులో కెనడాలోని సర్రేలో ఆయన తుదిశ్వాస విడిచారు. 2002 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో భారత మహిళల హాకీ జట్టుకు చారిత్రాత్మక స్వర్ణ పతకాన్ని అందించడంలో భాంగు కీలక పాత్ర పోషించారు. ఆయన మరణంపై హాకీ ఇండియా సంతాపం ప్రకటించింది. భారత హాకీకి ఆయన చేసిన సేవలను ఎప్పటికీ గుర్తుంచుకుంటామని పేర్కొంది.

2002లో చరిత్ర సృష్టించిన భారత మహిళల జట్టు
2002లో ఇంగ్లండ్లోని మాంచెస్టర్లో జరిగిన కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో భారత మహిళల హాకీ జట్టు అద్భుత ప్రదర్శన చేసింది. అప్పటి ప్రధాన కోచ్ గుర్దియాల్ సింగ్ భాంగు మార్గదర్శకత్వంలో ఫైనల్కు చేరిన భారత్.. ఆతిథ్య ఇంగ్లండ్ను 3-2 గోల్స్ తేడాతో ఓడించి స్వర్ణ పతకాన్ని గెలుచుకుంది.
ఈ ఉత్కంఠభరితమైన ఫైనల్లో నిర్ణీత సమయం ముగిసిన తర్వాత కూడా పోరు కొనసాగింది. అదనపు సమయంలో మమతా ఖరబ్ సాధించిన గోల్డెన్ గోల్తో భారత్ చారిత్రాత్మక విజయాన్ని అందుకుంది. భారత మహిళల హాకీకి ఈ విజయం ఒక మైలురాయిగా నిలిచింది.
‘చక్ దే ఇండియా’ సినిమాకు స్ఫూర్తినిచ్చిన విజయం
2002 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో భారత మహిళల జట్టు సాధించిన ఈ విజయం తర్వాత బాలీవుడ్లో వచ్చిన ‘చక్ దే ఇండియా’ సినిమాకు స్ఫూర్తినిచ్చింది. 2007లో విడుదలైన ఈ చిత్రంలో షారుక్ ఖాన్ కోచ్ కబీర్ ఖాన్ పాత్రలో నటించారు.
అయితే సినిమాలోని కబీర్ ఖాన్ పాత్రకు ప్రధానంగా మాజీ భారత గోల్కీపర్, కోచ్ మీర్ రంజన్ నేగి జీవితం స్ఫూర్తిగా నిలిచింది. 2002 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో నేగి గోల్కీపింగ్ కోచ్గా పనిచేశారు. ఆ టోర్నీలో భాంగు ప్రధాన కోచ్గా వ్యవహరించారు. సినిమా కథలో కొన్ని అంశాలు కల్పితమైనప్పటికీ, భారత మహిళల జట్టు సాధించిన అసలు విజయం భాంగు నాయకత్వంలోనే నమోదైంది.
జట్టు విజయానికి భాంగు వ్యూహాలే బలం
భాంగు కోచింగ్లో ప్రత్యేకత ఆటగాళ్ల సామర్థ్యాలను గుర్తించి, వాటికి అనుగుణంగా జట్టును సిద్ధం చేయడం. కేవలం బోర్డుపై వ్యూహాలు వివరించడం కంటే మైదానంలో ప్రాక్టీస్ సమయంలోనే ఆటగాళ్లకు విషయాలను అర్థమయ్యేలా చెప్పేవారని ఆయనతో పనిచేసినవారు గుర్తుచేసుకున్నారు.
2002 ఫైనల్కు ముందు ఇంగ్లండ్ జట్టు భారత్ను భారీ తేడాతో ఓడిస్తుందని ఓ వార్తాపత్రికలో కథనం రావడంతో భాంగు ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారని అప్పటి జట్టు సభ్యులు తెలిపారు. ఆటగాళ్లలో ఆత్మవిశ్వాసం నింపి, ప్రత్యర్థి వ్యూహాలను ఎదుర్కొనేలా వారిని సిద్ధం చేశారు.
మ్యాచ్లో అదనపు సమయం ముగిసే సమయంలో పెనాల్టీ కార్నర్ లభిస్తే హూటర్ మోగినప్పటికీ ఆ ప్రక్రియ పూర్తయ్యే వరకు ఆట కొనసాగుతుందని భాంగు ఆటగాళ్లకు ముందుగానే వివరించారు. ఫైనల్లో మమతా ఖరబ్ గోల్ సాధించిన సందర్భంలో ఈ సూచన కీలకంగా మారింది. తొలుత గోల్ను అంపైర్లు తిరస్కరించినప్పటికీ, నిబంధనల ప్రకారం దానిని ఆమోదించారు.
నైజీరియా జట్టుకు కూడా సేవలు
గుర్దియాల్ సింగ్ భాంగు భారత మహిళల జట్టుతో పాటు విదేశాల్లోనూ కోచ్గా సేవలందించారు. 1972 నుంచి 1976 వరకు నైజీరియా మహిళల హాకీ జట్టుకు ప్రధాన కోచ్గా పనిచేశారు. ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో నైజీరియా జట్టు తొలిసారిగా 1976 ప్రపంచకప్కు అర్హత సాధించింది.
1998లో భారత మహిళల జట్టు ప్రపంచకప్లో 12వ స్థానంలో నిలిచిన తర్వాత భాంగు ప్రధాన కోచ్గా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆయన మార్గదర్శకత్వంలో కొద్ది కాలానికే జట్టు మెరుగైన ప్రదర్శన కనబరిచి బ్యాంకాక్ ఆసియా క్రీడల్లో రజత పతకాన్ని సాధించింది. ఆ తర్వాత 2002 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో స్వర్ణం గెలుచుకుని చరిత్ర సృష్టించింది.
ధ్యాన్చంద్ వద్ద శిక్షణ.. ద్రోణాచార్య అవార్డు
1941 అక్టోబర్ 3న అప్పటి అవిభాజ్య భారతదేశంలోని లయల్పూర్లో భాంగు జన్మించారు. అంబాలాలో పెరిగిన ఆయన యూనివర్సిటీ స్థాయిలో హాకీ ఆడారు. అనంతరం పటియాలాలోని నేషనల్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పోర్ట్స్లో శిక్షణ పొందారు. అక్కడ హాకీ దిగ్గజం ధ్యాన్చంద్, 1956 ఒలింపిక్స్ స్వర్ణ పతక విజేత, కోచ్ బల్కిషన్ సింగ్ వంటి ప్రముఖుల నుంచి నేర్చుకున్నారు.
కోచింగ్ రంగంలో చేసిన విశేష సేవలకు గుర్తింపుగా ఆయనకు ద్రోణాచార్య అవార్డు లభించింది. హాకీ కోచ్గా ఈ పురస్కారాన్ని అందుకున్న తొలి వ్యక్తిగా ఆయన గుర్తింపు పొందారు.
హాకీ ఇండియా నివాళి
భాంగు మరణవార్తపై హాకీ ఇండియా తీవ్ర విచారం వ్యక్తం చేసింది. 2002 కామన్వెల్త్ క్రీడల్లో స్వర్ణ పతకం సాధించిన భారత మహిళల జట్టుకు ప్రధాన కోచ్గా వ్యవహరించిన ఆయన సేవలను స్మరించుకుంది. ఆయన కుటుంబ సభ్యులకు, సన్నిహితులకు సానుభూతి తెలియజేసింది.
భారత మహిళల హాకీ జట్టుకు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో గుర్తింపు తీసుకురావడంలో భాంగు చేసిన కృషి ఎప్పటికీ గుర్తుండిపోతుందని మాజీ ఆటగాళ్లు, కోచ్లు నివాళులర్పించారు.
