అమెరికా డాలర్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా ప్రత్యేక కరెన్సీని తీసుకురావాలన్న బ్రిక్స్ దేశాల ప్రయత్నాలకు ఇప్పటివరకు ఆశించిన స్థాయిలో ఫలితం దక్కడం లేదు. రెండేళ్ల క్రితం రష్యాలోని కజాన్‌లో జరిగిన బ్రిక్స్ సదస్సు సందర్భంగా కొత్త కరెన్సీని తీసుకురాబోతున్నారనే ప్రచారం ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్ర చర్చకు దారితీసింది. ఈ పరిణామంపై అప్పటి అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తీవ్రంగా స్పందించారు.
తాజాగా భారత్‌లో జరుగుతున్న బ్రిక్స్ సమావేశంలో ఈ అంశంపై కీలక ప్రకటన వెలువడుతుందని అంతా భావించారు. అయితే, ప్రత్యేక కరెన్సీ విషయంలో భారత్ అనుసరించిన వైఖరి బ్రిక్స్‌లోని ఇతర దేశాల అంచనాలకు భిన్నంగా ఉంది. దీంతో డాలర్‌కు ప్రత్యామ్నాయ కరెన్సీ ఏర్పాటు దిశగా బ్రిక్స్ చేస్తున్న ప్రయత్నాలకు మరోసారి బ్రేక్ పడినట్లైంది.
2026 బ్రిక్స్ (BRICS) శిఖరాగ్ర సదస్సుకు భారత్ ఆతిథ్యం ఇవ్వనున్న నేపథ్యంలో, అమెరికా డాలర్‌కు ప్రత్యామ్నాయంగా బ్రిక్స్ ప్రత్యేక కరెన్సీ తీసుకురావాలనే ప్రతిపాదనపై భారత వ్యూహాత్మక వైఖరి మరోసారి ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. ఈ అంశంపై భారత్ గతంలోనూ వివిధ అంతర్జాతీయ వేదికలపై తన అభిప్రాయాన్ని స్పష్టం చేసింది. అయితే, ప్రస్తుత భౌగోళిక-ఆర్థిక పరిస్థితుల్లో దీనికి మరింత ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది.
డాలర్‌పై ఆధారపడటాన్ని తగ్గించే లక్ష్యంతో చైనా, రష్యాలు బ్రిక్స్ కరెన్సీ ఆలోచనను ఒక దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక ప్రాజెక్ట్‌గా ముందుకు తీసుకెళ్లాలని చూస్తున్నాయి. మరోవైపు, బ్రెజిల్ అధ్యక్షుడు లూయిజ్ ఇనాసియో లులా డా సిల్వా కూడా ఈ అంశాన్ని తన ప్రాధాన్య లక్ష్యాల్లో ఒకటిగా పరిగణిస్తున్నారు. అయితే, బ్రిక్స్‌లో రెండో అతిపెద్ద ఆర్థిక వ్యవస్థగా ఉన్న భారత్ మాత్రం ప్రత్యేక ఉమ్మడి కరెన్సీ ఆలోచనకు అనుకూలంగా లేదు.
అయితే భారత్ పూర్తిగా ఈ చర్చకు దూరంగా ఉండటం లేదు. ఉమ్మడి కరెన్సీకి బదులుగా, బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య వాణిజ్యం, పర్యాటకం వంటి రంగాల్లో చెల్లింపులను మరింత సులభతరం చేసే పరిమిత సాంకేతిక పరిష్కారాలపై భారత్ దృష్టి సారిస్తోంది. ముఖ్యంగా, వివిధ దేశాల సెంట్రల్ బ్యాంక్ డిజిటల్ కరెన్సీల (CBDC)ను పరస్పరం అనుసంధానించే విధానాన్ని భారత్ ప్రతిపాదిస్తోంది.
అంటే, భారత్ లక్ష్యం కరెన్సీ వ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పు తీసుకురావడం కంటే, ఇప్పటికే ఉన్న జాతీయ కరెన్సీలు మరియు డిజిటల్ చెల్లింపు వ్యవస్థలను అనుసంధానించడం. ఈ విధానం ద్వారా డాలర్‌పై ఆధారపడటాన్ని కొంతమేర తగ్గించడంతో పాటు, బ్రిక్స్ దేశాల మధ్య సరిహద్దు చెల్లింపులను వేగవంతం చేసి, ఖర్చులను తగ్గించే అవకాశం ఉంటుంది. అందువల్ల భారత్ వైఖరిని ‘బ్రిక్స్ కరెన్సీకి నో’గా మాత్రమే కాకుండా, మరింత ఆచరణాత్మకమైన, దశలవారీ ప్రత్యామ్నాయ చెల్లింపు వ్యవస్థకు మద్దతుగా చూడాల్సి ఉంటుంది.
అమెరికాలోని కార్నెగీ ఎండోమెంట్‌లో భారత విదేశాంగ మంత్రి ఎస్. జైశంకర్ భారత్ వైఖరిని స్పష్టంగా వెల్లడించారు. డాలర్‌ను లక్ష్యంగా చేసుకోవడం తమ ఆర్థిక, రాజకీయ లేదా వ్యూహాత్మక విధానంలో భాగం కాదని ఆయన స్పష్టం చేశారు. డాలర్‌పై అధికంగా ఆధారపడటంపై భారత్‌కు కొన్ని ఆందోళనలు ఉన్నప్పటికీ, దానికి ప్రత్యామ్నాయంగా ఒక ఉద్యమాన్ని నడిపించే ఉద్దేశం భారత్‌కు లేదని ఆయన తేల్చిచెప్పారు.
2024లో ఈజిప్ట్, ఇథియోపియా, ఇరాన్, సౌదీ అరేబియా, యునైటెడ్ అరబ్ ఎమిరేట్స్ బ్రిక్స్‌లో చేరాయి. డాలర్ ఆధిపత్యంపై ఈ దేశాలకు ఒక్కొక్కటికి భిన్నమైన అభిప్రాయాలు, ప్రయోజనాలు ఉన్నప్పటికీ, భారత్ మాత్రం తన స్వప్రయోజనాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని పరిమిత పరిధిలోనే ఈ కూటమితో కొనసాగుతోంది.
బ్రిక్స్‌లోని దేశాల మధ్య ఉన్న ఆర్థిక, రాజకీయ వైవిధ్యం కారణంగా ఒకే ఉమ్మడి కరెన్సీని ఏర్పాటు చేయడం అంత సులభం కాదు. అలాంటి కరెన్సీ విజయవంతం కావాలంటే సభ్య దేశాల మధ్య బలమైన ఆర్థిక, రాజకీయ సమన్వయం అవసరం. అయితే బ్రిక్స్‌లో ప్రస్తుతం అలాంటి ఏకాభిప్రాయం కనిపించడం లేదు.
గ్రాంట్ థార్టన్ భారత్ భాగస్వామి రిషి షా అభిప్రాయం ప్రకారం, ఒకే దేశం లేదా బలమైన రాజకీయ-ఆర్థిక వ్యవస్థ వెనుక ఉన్న సాంప్రదాయ కరెన్సీకి భిన్నంగా, విభిన్న ప్రయోజనాలు కలిగిన బ్రిక్స్ వంటి కూటమిలో ఉమ్మడి కరెన్సీని ఏర్పాటు చేయడం ఆర్థికంగానూ, రాజకీయంగానూ పెద్దగా ప్రయోజనం కలిగించకపోవచ్చు.