తన జ్ఞాపకాల పుస్తకం విడుదలకు సిద్ధమవుతున్న నేపథ్యంలో కాంగ్రెస్‌ అగ్రనేత సోనియా గాంధీ ఎమర్జెన్సీకి సంబంధించిన పలు ఆసక్తికర విషయాలను వెల్లడించారు. అప్పట్లో ఇందిరాగాంధీ ఎమర్జెన్సీ విధించడానికి సంజయ్‌ గాంధీ ఒక్కరే కారణం కాదని, పలువురు సీనియర్‌ నేతల ఒత్తిడి కూడా ఉందని ఆమె పేర్కొన్నారు. మరోవైపు రాజీవ్‌ గాంధీ మాత్రం ఎమర్జెన్సీ విషయంలో తన తల్లి ఇందిరాగాంధీకి భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసేవారని గుర్తుచేసుకున్నారు.

ఎమర్జెన్సీ సమయంలో ప్రజాస్వామ్య హక్కులకు తీవ్ర విఘాతం కలిగిందని సోనియా గాంధీ అంగీకరించారు. అయితే, ఆ తర్వాత పరిస్థితులను అర్థం చేసుకున్న ఇందిరాగాంధీ ఎన్నికలు నిర్వహించాలని నిర్ణయించుకున్నారని తెలిపారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో జరిగిన అతిక్రమణలపై ఇందిరాగాంధీ పశ్చాత్తాపం వ్యక్తం చేయడంతో పాటు, క్షమాపణలు కూడా చెప్పారని సోనియా వెల్లడించారు. తన జ్ఞాపకాల పుస్తకంలో ఈ పరిణామాలకు సంబంధించిన పలు అంశాలను ప్రస్తావించినట్లు తెలుస్తోంది.

1975లో దేశంలో విధించిన ఎమర్జెన్సీపై కాంగ్రెస్‌ మాజీ అధ్యక్షురాలు సోనియా గాంధీ చేసిన తాజా వ్యాఖ్యలు జాతీయ రాజకీయాల్లో మరోసారి చర్చకు దారితీశాయి. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో చోటుచేసుకున్న పరిణామాలకు సంజయ్‌ గాంధీ ఒక్కరినే బాధ్యుడిగా పేర్కొనడం సరికాదని ఆమె అభిప్రాయపడ్డారు. అప్పటి ప్రధానమంత్రి ఇందిరాగాంధీపై ఆమెకు అత్యంత సన్నిహితంగా ఉన్న కొందరు సీనియర్‌ నాయకుల నుంచి కూడా ఒత్తిడి ఉండేదని వెల్లడించారు. అయితే, తన భర్త రాజీవ్‌ గాంధీ మాత్రం ఈ విషయంలో భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వ్యక్తం చేసేవారని సోనియా గుర్తుచేసుకున్నారు.

నవంబర్‌ 10న ప్రపంచవ్యాప్తంగా విడుదల కానున్న తన జ్ఞాపకాల పుస్తకం Belonging: A Journey of Love నేపథ్యంలో సోనియా గాంధీ ‘ది హిందూ’ పత్రికకు ఇచ్చిన ఇంటర్వ్యూలో ఈ ఆసక్తికర విషయాలను పంచుకున్నారు. ఎమర్జెన్సీ గురించి ప్రస్తావన వచ్చినప్పుడు చాలామందికి ముందుగా సంజయ్‌ గాంధీ గుర్తుకొస్తారని, అయితే అప్పటి పరిణామాలకు ఆయన ఒక్కరే కారణం కాదని స్పష్టం చేశారు. ఇందిరాగాంధీ చుట్టూ ఉన్న కొందరు సీనియర్‌ నాయకులు కూడా ఎమర్జెన్సీ విధించే నిర్ణయం దిశగా ఆమెపై ఒత్తిడి తీసుకొచ్చారని సోనియా గాంధీ వివరించారు.

రాజీవ్‌ గాంధీ తన తల్లి ఇందిరాగాంధీకి పలు సందర్భాల్లో భిన్నమైన అభిప్రాయాలను వెల్లడించేవారని సోనియా గాంధీ గుర్తుచేశారు. బయటి వ్యక్తుల నుంచి తనకు తెలిసిన ఫిర్యాదులు, అభిప్రాయాలను రాజీవ్‌ నేరుగా ఇందిరాగాంధీ దృష్టికి తీసుకెళ్లేవారని తెలిపారు. చివరకు ఇందిరాగాంధీ స్వయంగా పరిస్థితులను సమీక్షించి, వాస్తవాలను అర్థం చేసుకున్నారని పేర్కొన్నారు. అనంతరం అప్పటివరకు చోటుచేసుకున్న పరిణామాలను సరిదిద్దేందుకు అవసరమైన చర్యలు తీసుకున్నారని వివరించారు.

ఎమర్జెన్సీని ప్రజాస్వామ్య వ్యతిరేక, నిరంకుశ పాలనకు సంబంధించిన చీకటి అధ్యాయంగా పరిగణించాలా అన్న ప్రశ్నకు సోనియా గాంధీ స్పందించారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో ప్రజాస్వామ్య హక్కులు కుదించబడ్డాయన్న విషయాన్ని అంగీకరించారు. ఆ సమయంలో పౌరుల హక్కులపై ఆంక్షలు విధించబడ్డాయని, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థపై ప్రభావం పడిందని ఆమె వ్యాఖ్యల ద్వారా స్పష్టమవుతోంది.

ఎమర్జెన్సీ సమయంలో హెబియస్‌ కార్పస్‌ హక్కును కూడా నిలిపివేశారని సోనియా గాంధీ వెల్లడించారు. అయితే, ఈ చర్యలన్నీ రాజ్యాంగపరమైన ప్రక్రియలో భాగంగానే జరిగాయని ఆమె పేర్కొన్నారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో వాస్తవంగా ఏం జరిగింది? దాని ప్రభావం, తీవ్రత ఎంతటిది? అనే విషయాలు తనకు ఆ తర్వాతే పూర్తిస్థాయిలో అర్థమయ్యాయని తెలిపారు.

ఆ సమయంలో దేశంలో పరిస్థితులు క్రమంగా దిగజారుతున్నాయని సోనియా గాంధీ వివరించారు. పలు ప్రాంతాల్లో హింసాత్మక నిరసనలు చోటుచేసుకున్నాయని, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, ప్రజా రవాణా వాహనాలకు నిప్పు పెట్టడం వంటి ఘటనలు జరిగాయని పేర్కొన్నారు. దేశవ్యాప్తంగా ఆందోళనలు తీవ్రరూపం దాల్చడంతో పరిస్థితులు ఉద్రిక్తంగా మారాయని ఆమె గుర్తుచేసుకున్నారు.

ప్రభుత్వ యంత్రాంగం, సాయుధ దళాలు ప్రభుత్వ ఆదేశాలను పాటించకూడదంటూ అప్పట్లో పిలుపులు కూడా వచ్చాయని సోనియా గాంధీ పేర్కొన్నారు. ఆ సమయంలో నెలకొన్న పరిస్థితులను ఇందిరాగాంధీ కోణంలోనూ అర్థం చేసుకోవాల్సిన అవసరం ఉందని తన అభిప్రాయాన్ని వెల్లడించారు.

1975 జూన్‌ 25న దేశంలో అధికారికంగా ఎమర్జెన్సీ ప్రకటించారు. ఈ కాలంలో పత్రికా స్వేచ్ఛపై ఆంక్షలు విధించడంతో పాటు పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులు, రాజ్యాంగపరమైన రక్షణలు తీవ్రంగా ప్రభావితమయ్యాయి. పార్లమెంటు ద్వారా పలు రాజ్యాంగ సవరణలు చేపట్టారు. న్యాయవ్యవస్థ సమీక్షాధికారాలు, వివిధ రాజ్యాంగ సంస్థలపై కూడా ప్రభావం పడింది. మరోవైపు కుటుంబ నియంత్రణ కార్యక్రమం పేరుతో చేపట్టిన బలవంతపు శస్త్రచికిత్సలు దేశవ్యాప్తంగా తీవ్ర వివాదానికి దారితీశాయి.

ఈ ఎమర్జెన్సీ పరిస్థితులు 1977 మార్చి 21 వరకు కొనసాగాయి. అనంతరం ఇందిరాగాంధీ స్వయంగా ఎన్నికలకు పిలుపునిచ్చారని సోనియా గాంధీ గుర్తుచేశారు. ఎమర్జెన్సీ సమయంలో చోటుచేసుకున్న అతిక్రమణలపై ఆ తర్వాత ఇందిరాగాంధీ బహిరంగంగా విచారం వ్యక్తం చేయడంతో పాటు క్షమాపణలు కూడా చెప్పారని వెల్లడించారు. గత పరిణామాలను వెనక్కి తిరిగి పరిశీలించినప్పుడు అప్పటి పరిస్థితులను మరింత విస్తృతంగా, సమగ్రంగా అర్థం చేసుకునే అవకాశం ఉంటుందని సోనియా గాంధీ అభిప్రాయపడ్డారు.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *