
నెట్ఫ్లిక్స్లో విడుదలైన ‘మీర్జాపూర్’ వెబ్ సిరీస్ ప్రేక్షకులను విశేషంగా ఆకట్టుకుంది. ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాలు, మాఫియా వ్యవస్థ మధ్య ఉన్న సంబంధాలను ఈ సిరీస్ ప్రధానంగా చూపించింది. ఈ నేపథ్యంలో యూపీ రాజకీయాల్లో ఒకప్పుడు కీలక పాత్ర పోషించిన దివంగత బ్రాహ్మణ నేత హరి శంకర్ తివారీ పేరు మరోసారి చర్చలోకి వచ్చింది.
సమాజ్వాదీ పార్టీ అధినేత, ఉత్తరప్రదేశ్ మాజీ ముఖ్యమంత్రి అఖిలేశ్ యాదవ్ ఇటీవల హరి శంకర్ తివారీ నివాసాన్ని సందర్శించడం రాజకీయంగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. ఒకప్పుడు పూర్వాంచల్ ప్రాంత రాజకీయాలను ప్రభావితం చేసిన తివారీ కుటుంబంతో అఖిలేశ్ భేటీ కావడం చర్చనీయాంశంగా మారింది.
ఈ పర్యటన ద్వారా ఉత్తరప్రదేశ్లోని బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గానికి అఖిలేశ్ యాదవ్ ఒక రాజకీయ సంకేతం పంపినట్లు విశ్లేషణలు వినిపిస్తున్నాయి. రానున్న రాజకీయ పరిణామాల నేపథ్యంలో ఈ పర్యటనకు ప్రాధాన్యత ఏర్పడింది.
నెట్ఫ్లిక్స్లో విశేష ఆదరణ పొందిన వెబ్ సిరీస్ ‘మీర్జాపూర్’ ఉత్తరప్రదేశ్లోని పూర్వాంచల్ ప్రాంతంలో మాఫియా, రాజకీయాల మధ్య ఉన్న సంబంధాలను తెరపై ఆవిష్కరించింది. అయితే ఈ ప్రాంతంలో రాజకీయాలు, కండబలం, కుల సమీకరణాల ప్రభావం వెబ్ సిరీస్లకు ముందే కొనసాగుతోంది. ముఖ్యంగా గోరఖ్పూర్లోని ‘తివారీ హాతా’కు ప్రత్యేక రాజకీయ చరిత్ర ఉంది.
నవంబర్ 18న సమాజ్వాదీ పార్టీ అధినేత, మాజీ సీఎం అఖిలేశ్ యాదవ్కు చెందిన ‘పీడీఏ (PDA) ప్రచార రథం’ గోరఖ్పూర్ వీధుల్లో పర్యటించింది. ఈ సందర్భంగా అఖిలేశ్ యాదవ్ ఒక ప్రత్యేక ప్రదేశాన్ని సందర్శించారు. అదే పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో ఒకప్పుడు కీలక శక్తి కేంద్రంగా ఉన్న దివంగత బ్రాహ్మణ నేత హరిశంకర్ తివారీ పూర్వీకుల నివాసం ‘తివారీ హాతా’. ఈ పర్యటన ఇప్పుడు యూపీ రాజకీయాల్లో ఆసక్తికర చర్చకు దారితీసింది.
పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో హరిశంకర్ తివారీ ప్రభావం
అఖిలేశ్ యాదవ్ ‘తివారీ హాతా’ను సందర్శించడం వెనుక రాజకీయ ప్రాధాన్యత ఉందనే విశ్లేషణలు వినిపిస్తున్నాయి. దశాబ్దాల పాటు ఈ నివాసం కేవలం ఒక కుటుంబానికి చెందిన భవనంగానే కాకుండా, పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గానికి ప్రతీకగా, కీలక రాజకీయ కేంద్రంగా గుర్తింపు పొందింది.
తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్లో బ్రాహ్మణ, ఠాకూర్ వర్గాల మధ్య కొనసాగిన రాజకీయ ఆధిపత్య పోరులో హరిశంకర్ తివారీ కీలక పాత్ర పోషించారు. అందుకే ఆయనను పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో బలమైన నాయకుడిగా పరిగణించేవారు.
2023లో మరణించిన హరిశంకర్ తివారీ దాదాపు నాలుగు దశాబ్దాల పాటు ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో తనదైన ముద్ర వేశారు. ఆయన రాజకీయ పలుకుబడి ఎంత విస్తృతంగా ఉండేదంటే.. కళ్యాణ్ సింగ్, రాజ్నాథ్ సింగ్ నుంచి ములాయం సింగ్ యాదవ్, మాయావతి వరకు రాష్ట్రానికి ముఖ్యమంత్రులుగా పనిచేసిన వివిధ పార్టీల నేతల ప్రభుత్వాల్లో ఆయనకు మంత్రిగా అవకాశం లభించింది.
ఈ నేపథ్యంలో అఖిలేశ్ యాదవ్ తివారీ హాతాను సందర్శించడం వెనుక బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గానికి రాజకీయంగా చేరువయ్యే ప్రయత్నం ఉందని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
హరిశంకర్ తివారీ మరణం తర్వాత ఆయన రాజకీయ వారసత్వాన్ని కుమారులు వినయ్ శంకర్ తివారీ, మాజీ ఎంపీ భీష్మ శంకర్ తివారీ ముందుకు తీసుకెళ్లేందుకు ప్రయత్నిస్తున్నారు. అయితే ఒకప్పుడు పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో తిరుగులేని ప్రభావం చూపిన తివారీ కుటుంబం ప్రాబల్యం ప్రస్తుతం గణనీయంగా తగ్గినట్లు కనిపిస్తోంది.
1985 నుంచి 2007 వరకు గోరఖ్పూర్ జిల్లాలోని చిల్లుపార్ అసెంబ్లీ నియోజకవర్గం నుంచి హరిశంకర్ తివారీ ఏకంగా ఆరుసార్లు ఎమ్మెల్యేగా విజయం సాధించారు. తన సుదీర్ఘ రాజకీయ ప్రస్థానంలో 2007, 2012 ఎన్నికల్లో మాత్రమే ఓటమి చవిచూశారు. ఆ తర్వాత ఆయన ప్రత్యక్షంగా ఎన్నికల్లో పోటీ చేయలేదు.
తండ్రి రాజకీయ వారసత్వాన్ని కొనసాగించే క్రమంలో ఆయన కుమారుడు వినయ్ శంకర్ తివారీ 2017 అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో చిల్లుపార్ నుంచి పోటీ చేసి విజయం సాధించారు. అయితే 2022 ఎన్నికల్లో బీజేపీ అభ్యర్థి రాజేష్ త్రిపాఠి చేతిలో ఓటమి పాలయ్యారు.
ఇక తివారీ కుటుంబం రాజకీయ ప్రయాణం కూడా పలు మలుపులు తిరిగింది. తొలుత మాయావతి నేతృత్వంలోని బహుజన్ సమాజ్ పార్టీ (బీఎస్పీ)తో కలిసి పనిచేసిన ఈ కుటుంబం.. 2022 అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు ముందు 2021లో సమాజ్వాదీ పార్టీలో చేరింది. ప్రస్తుతం ఎస్పీలో కొనసాగుతున్న తివారీ కుటుంబం తమ పాత రాజకీయ ప్రాబల్యాన్ని తిరిగి సాధించేందుకు ప్రయత్నిస్తోంది.
1980వ దశకంలో తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్లో మాఫియా, రాజకీయాల మధ్య సంబంధాలు బలపడుతున్న సమయంలో హరిశంకర్ తివారీ రాజకీయ ఎదుగుదల ప్రారంభమైంది. తొలుత విద్యార్థి రాజకీయాల్లో అడుగుపెట్టిన ఆయన.. ఆ తర్వాత ప్రభుత్వ కాంట్రాక్టుల రంగంలోకి ప్రవేశించారు. ధనబలం, కండబలం, రాజకీయ పలుకుబడితో పూర్వాంచల్ ప్రాంతంలో ప్రభావవంతమైన బ్రాహ్మణ నాయకుడిగా గుర్తింపు పొందారు.
1985లో జైలులో ఉండగానే స్వతంత్ర అభ్యర్థిగా అసెంబ్లీ ఎన్నికల బరిలోకి దిగి విజయం సాధించడం అప్పట్లో సంచలనంగా మారింది. ఈ గెలుపుతో ఆయన రాజకీయ ప్రస్థానంలో కీలక మలుపు తిరిగింది. అనంతరం తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో తనకంటూ ప్రత్యేక గుర్తింపు సంపాదించుకుని, పూర్వాంచల్లో అత్యంత ప్రభావశీల నాయకుల్లో ఒకరిగా ఎదిగారు.
గోరఖ్పూర్లో హరిశంకర్ తివారీ నివాసాన్ని ‘హాతా’గా పిలిచేవారు. కొద్దికాలంలోనే ఈ నివాసం ఒక సాధారణ ఇంటి స్థాయి నుంచి కీలక రాజకీయ కేంద్రంగా ఎదిగింది. దాని ప్రభావం గోరఖ్పూర్కే పరిమితం కాకుండా పూర్వాంచల్ ప్రాంతమంతా విస్తరించింది.
మరోవైపు తివారీ కుటుంబానికి మరో ప్రభావశీల గ్యాంగ్స్టర్ వీరేంద్ర ప్రతాప్ షాహీతో సుదీర్ఘకాలం వైరం కొనసాగింది. షాహీ నివాసాన్ని ‘శక్తి సదన్’గా పిలిచేవారు. దీంతో ‘హాతా వర్సెస్ శక్తి సదన్’ అనే ఆధిపత్య పోరు తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయ చరిత్రలో ప్రత్యేక స్థానం సంపాదించుకుంది.
ఈ రెండు వర్గాల మధ్య పోరును స్థానికంగా కొనసాగుతున్న బ్రాహ్మణ-ఠాకూర్ సామాజిక, రాజకీయ ఆధిపత్య పోరులో భాగంగా విశ్లేషించేవారు. 1990వ దశకం చివరలో వీరేంద్ర ప్రతాప్ షాహీ హత్యకు గురైన తర్వాత ప్రాంతీయ రాజకీయ సమీకరణాల్లో మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. దీంతో పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో తివారీ కుటుంబ ప్రభావం మరింత బలపడిందనే అభిప్రాయాలు వ్యక్తమయ్యాయి.
యోగి వర్సెస్ తివారీ.. ‘మఠం వర్సెస్ హాతా’గా మారిన రాజకీయ పోరు!
కాలక్రమేణా ‘శక్తి సదన్ వర్సెస్ హాతా’ మధ్య ఉన్న ఆధిపత్య పోరు మరో రాజకీయ రూపాన్ని సంతరించుకుంది. అది ‘గోరఖ్నాథ్ మఠం వర్సెస్ హాతా’ అనే కొత్త సమీకరణంగా మారింది.
యోగి ఆదిత్యనాథ్తో అనుబంధం ఉన్న గోరఖ్నాథ్ మఠం గోరఖ్పూర్ రాజకీయాల్లో కీలక ప్రభావాన్ని చూపుతూ వచ్చింది. ఈ మఠం ప్రాంతంలోని ఠాకూర్ సామాజిక వర్గ రాజకీయ ప్రాబల్యానికి ప్రతీకగా గుర్తింపు పొందింది. మరోవైపు హాతా బ్రాహ్మణ రాజకీయ ప్రభావానికి కేంద్రంగా నిలిచింది.
దీంతో బ్రాహ్మణ-ఠాకూర్ సామాజిక వర్గాల మధ్య రాజకీయ ఆధిపత్య పోరు పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో అంతర్లీన అంశంగా కొనసాగుతూ వచ్చింది. ఈ చారిత్రక నేపథ్యం కారణంగానే అఖిలేశ్ యాదవ్ హాతాను సందర్శించడం రాజకీయంగా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది.
హరిశంకర్ తివారీ రాజకీయ ప్రస్థానం ఎంతటి ప్రభావవంతంగా సాగిందో.. ఆయనపై నమోదైన క్రిమినల్ కేసులు కూడా అంతే చర్చనీయాంశంగా నిలిచాయి. దోపిడీ, హత్య, కిడ్నాప్, ప్రభుత్వ విధులకు ఆటంకం కలిగించడం వంటి ఆరోపణలతో ఆయనపై రెండు డజన్లకు పైగా కేసులు నమోదయ్యాయి. అయితే ఈ కేసుల్లో ఏ ఒక్కదానిలోనూ ఆయనకు శిక్ష పడలేదు. రాజకీయ పలుకుబడి, గోరఖ్పూర్లోని ‘హాతా’ చుట్టూ ఏర్పడిన ప్రత్యేక గుర్తింపు ఆయన ప్రజా జీవితంలో కీలక పాత్ర పోషించాయి.
యోగి ఆదిత్యనాథ్ వర్సెస్ తివారీ కుటుంబం.. ‘హాతా’పై పోలీసుల దాడితో వివాదం!
యోగి ఆదిత్యనాథ్, హరిశంకర్ తివారీ కుటుంబం మధ్య సంబంధాలు మొదటి నుంచీ అంత సానుకూలంగా లేవనే అభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. యోగి ప్రభుత్వం బ్రాహ్మణుల కంటే ఠాకూర్ సామాజిక వర్గానికే అధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తోందనే విమర్శలు ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో తరచూ వినిపిస్తుంటాయి.
యోగి ఆదిత్యనాథ్ ముఖ్యమంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టిన కొద్దికాలానికే గోరఖ్పూర్లోని ‘తివారీ హాతా’పై పోలీసులు దాడి చేయడం అప్పట్లో తీవ్ర సంచలనం సృష్టించింది. ఓ నిందితుడు అక్కడ దాక్కున్నాడనే సమాచారంతో పోలీసులు ఈ తనిఖీలు చేపట్టారు. అయితే పోలీసులు వెతుకుతున్న వ్యక్తి అప్పటికే మూడు నెలలుగా బల్లియా జైలులో ఉన్నట్లు తర్వాత వెల్లడైంది.
దశాబ్దాల పాటు పోలీసుల ప్రవేశానికి కూడా సవాలుగా భావించిన ‘హాతా’పై ప్రభుత్వ మార్పు తర్వాత జరిగిన ఈ పోలీసు దాడి అప్పట్లో పెద్ద చర్చకు దారితీసింది. ఈ ఘటనతో యోగి ప్రభుత్వం, తివారీ కుటుంబం మధ్య ఉన్న రాజకీయ విభేదాలు మరోసారి తెరపైకి వచ్చాయి. అలాగే ఉత్తరప్రదేశ్లో బ్రాహ్మణ-ఠాకూర్ రాజకీయ సమీకరణాలపై చర్చకు మరింత ఊతమిచ్చింది.
గోరఖ్నాథ్ మఠం, తివారీ కుటుంబం మధ్య నెలకొన్న రాజకీయ విభేదాలు ఇప్పటికీ కొనసాగుతున్నాయి. ఇరు వర్గాల మధ్య సయోధ్య కుదిరే సూచనలు కనిపించడం లేదు. ఈ క్రమంలో ఇటీవల హరిశంకర్ తివారీ స్వగ్రామంలో ఆయన విగ్రహం ఏర్పాటు కోసం నిర్మించిన వేదికను కూల్చివేయడం మరోసారి వివాదానికి దారితీసింది.
ఈ ఘటనతో పాత రాజకీయ విభేదాలు మళ్లీ చర్చలోకి వచ్చాయి. ఈ పరిణామాన్ని రాజకీయంగా ఉపయోగించుకోవాలని భావిస్తున్న సమాజ్వాదీ పార్టీ.. పూర్వాంచల్ ప్రాంతంలోని బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గం సెంటిమెంట్ను తనకు అనుకూలంగా మలుచుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది. తివారీ కుటుంబానికి మద్దతుగా నిలవడం ద్వారా ఆ వర్గానికి చేరువ కావాలని వ్యూహరచన చేస్తున్నట్లు రాజకీయ విశ్లేషణలు వినిపిస్తున్నాయి.
పీడీఏలో ‘పండిట్’కు చోటు.. బ్రాహ్మణ ఓట్లపై అఖిలేశ్ గురి!
ఉత్తరప్రదేశ్ రాజకీయాల్లో బ్రాహ్మణ ఓటర్లు కీలక పాత్ర పోషిస్తున్నారు. రాష్ట్ర ఓటర్లలో వీరి వాటా సుమారు 10 నుంచి 12 శాతం వరకు ఉంటుందని అంచనా. మొత్తం 403 అసెంబ్లీ నియోజకవర్గాల్లో 100కు పైగా స్థానాల్లో బ్రాహ్మణ ఓటర్లు గెలుపోటములను ప్రభావితం చేయగలరని రాజకీయ విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.
మరోవైపు యోగి ఆదిత్యనాథ్ ప్రభుత్వంలో ఠాకూర్ సామాజిక వర్గానికి అధిక ప్రాధాన్యత లభిస్తోందనే భావన బ్రాహ్మణుల్లో అసంతృప్తికి కారణమవుతోందని తరచూ ప్రచారం జరుగుతోంది. ప్రభుత్వంలో, పరిపాలనా వ్యవస్థలో తమకు తగిన ప్రాధాన్యత దక్కడం లేదనే అభిప్రాయాలు కూడా వినిపిస్తున్నాయి.
ఇటీవల ప్రతిపాదిత యూజీసీ (UGC) నిబంధనలపై నెలకొన్న వివాదాలు సైతం అగ్రవర్ణాల రాజకీయ చర్చలకు మరింత ఆజ్యం పోశాయి. ఈ పరిణామాలన్నింటినీ గమనిస్తున్న అఖిలేశ్ యాదవ్.. తన పీడీఏ (PDA) రాజకీయ వ్యూహంలో బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గానికి కూడా ప్రాధాన్యత కల్పించే దిశగా అడుగులు వేస్తున్నట్లు విశ్లేషణలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
రానున్న ఎన్నికల్లో బ్రాహ్మణ ఓటర్ల మద్దతును పొందడంలో సమాజ్వాదీ పార్టీ ఎంతవరకు విజయం సాధిస్తుందనేది ఆసక్తికరంగా మారింది.
సంప్రదాయంగా వెనుకబడిన తరగతులు (పిచాడ్), దళితులు, మైనారిటీలను (అల్పసంఖ్యాకులు) కలిపి ‘పీడీఏ’ (PDA) కూటమిగా ముందుకు సాగుతున్న సమాజ్వాదీ పార్టీ.. ఇప్పుడు బ్రాహ్మణ సామాజిక వర్గానికి కూడా తమ రాజకీయ వేదికలో స్థానం ఉందనే సంకేతాలు ఇస్తోంది.
2026 ఆగస్టు 5న లక్నోలో సోషలిస్ట్ నేత జనేశ్వర్ మిశ్రా జయంతి సందర్భంగా నిర్వహించిన కార్యక్రమంలో ఎస్పీ అధినేత అఖిలేశ్ యాదవ్ కీలక వ్యాఖ్యలు చేశారు. పీడీఏలోని ‘P’ అంటే కేవలం పిచాడ్ (వెనుకబడిన వర్గాలు) మాత్రమే కాదని, పండిట్ (బ్రాహ్మణులు) కూడా అని పేర్కొన్నారు. ఈ వ్యాఖ్యల ద్వారా తమ సంప్రదాయ సామాజిక వర్గాల మద్దతుతో పాటు బ్రాహ్మణులను కూడా చేరువ చేసుకోవాలనే పార్టీ ఆలోచనను ఆయన వెల్లడించినట్లు రాజకీయ విశ్లేషణలు సాగుతున్నాయి.
‘తివారీ హాతా’ పర్యటన వెనుక రాజకీయ సందేశం!
హరిశంకర్ తివారీ నివాసమైన ‘తివారీ హాతా’ను అఖిలేశ్ యాదవ్ సందర్శించడం కూడా ఈ రాజకీయ పరిణామాల్లో భాగంగానే చర్చకు వస్తోంది. పూర్వాంచల్ ప్రాంతంలో గుర్తింపు పొందిన బ్రాహ్మణ నాయకుడి కుటుంబాన్ని కలవడం ద్వారా ఆ సామాజిక వర్గానికి చేరువయ్యే ప్రయత్నంగా ఈ పర్యటనను విశ్లేషకులు అభివర్ణిస్తున్నారు.
తివారీ కుటుంబానికి ఉన్న రాజకీయ నేపథ్యం, గోరఖ్పూర్ ప్రాంతంలో హాతాకు ఉన్న గుర్తింపు ఈ పర్యటనకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యతను తీసుకొచ్చాయి. గతంలో బ్రాహ్మణ-ఠాకూర్ ఆధిపత్య పోరు చుట్టూ సాగిన రాజకీయ పరిణామాలు కూడా మరోసారి చర్చలోకి వచ్చాయి.
పూర్వాంచల్ రాజకీయాల్లో ఆసక్తికర పరిణామాలు
గోరఖ్పూర్ రాజకీయాల్లో ‘హాతా’, ‘గోరఖ్నాథ్ మఠం’కు ఉన్న చారిత్రక ప్రాధాన్యత నేపథ్యంలో అఖిలేశ్ యాదవ్ పర్యటనపై రాజకీయ వర్గాల్లో భిన్నమైన విశ్లేషణలు వ్యక్తమవుతున్నాయి.
ఒకవైపు పీడీఏలో బ్రాహ్మణులకు కూడా స్థానం ఉందని అఖిలేశ్ ప్రకటించడం, మరోవైపు తివారీ కుటుంబాన్ని కలవడం.. సమాజ్వాదీ పార్టీ విస్తృత సామాజిక వర్గాల మద్దతును కోరుకుంటోందనే చర్చకు కారణమయ్యాయి. రాబోయే ఉత్తరప్రదేశ్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల నేపథ్యంలో ఈ పరిణామాలు రాష్ట్ర రాజకీయాల్లో ఎలాంటి చర్చకు దారితీస్తాయో ఆసక్తికరంగా మారింది.
