
D Spiritual: Nov 11: సోదర సోదరీమణుల అనుబంధానికి ప్రతీక భగినీ హస్త భోజనం.. విశిష్టత, పురాణగాథ, ఆచారాలు ఇవే!
దీపావళి పండుగ వేడుకల్లో చివరి రోజున జరుపుకునే ముఖ్యమైన పర్వదినం భగినీ హస్త భోజనం. దీనినే యమ ద్వితీయ, భాయ్ దూజ్ అని కూడా పిలుస్తారు. కార్తీక మాసం శుక్లపక్ష విదియ రోజున జరుపుకునే ఈ పండుగను 2026 నవంబర్ 11, బుధవారం నిర్వహిస్తున్నారు. ఈ రోజున సోదరుడు తన సోదరి ఇంటికి వెళ్లి ఆమె చేతితో తయారు చేసిన భోజనం స్వీకరించడం ప్రధాన సంప్రదాయం.
‘భగిని’ అంటే సోదరి, ‘హస్త భోజనం’ అంటే సోదరి చేతితో వండిన భోజనం అని అర్థం. ఈ పర్వదినాన సోదరుడు తన సోదరి ఇంటికి వెళ్లగా, ఆమె ప్రేమతో వివిధ రకాల వంటకాలను తయారు చేసి వడ్డిస్తుంది. అనంతరం సోదరుడి నుదుటిపై తిలకం దిద్ది, హారతి ఇచ్చి అతడి ఆయురారోగ్యాలు, సుఖసంతోషాల కోసం ప్రార్థిస్తుంది. సోదరుడు కూడా సోదరికి కానుకలు అందించి తన ప్రేమాభిమానాలను వ్యక్తం చేస్తాడు. ఈ వేడుక అన్నాచెల్లెళ్లు, అక్కాతమ్ముళ్ల మధ్య అనుబంధాన్ని మరింత బలోపేతం చేస్తుంది.
భగినీ హస్త భోజనం వెనుక పురాణగాథ
భగినీ హస్త భోజనానికి సంబంధించి యముడు, యమునకు సంబంధించిన పురాణకథ ప్రచారంలో ఉంది. సూర్యభగవానుడి సంతానమైన యముడు, యమున అన్నాచెల్లెళ్లు. యమున తన సోదరుడిని పలుమార్లు ఇంటికి భోజనానికి ఆహ్వానించినప్పటికీ, విధి నిర్వహణలో బిజీగా ఉండటంతో యముడు వెళ్లలేకపోయాడట. చివరకు ఒకరోజు సోదరి ఆహ్వానాన్ని మన్నించి యముడు ఆమె ఇంటికి వెళ్లాడు.
సోదరుడి రాకతో ఎంతో సంతోషించిన యమున స్వయంగా వంటలు తయారు చేసి ప్రేమతో భోజనం వడ్డించింది. అనంతరం యముడి నుదుటిపై తిలకం దిద్ది హారతి ఇచ్చింది. సోదరి చూపిన ఆప్యాయతకు సంతోషించిన యముడు ఆమెను ఏదైనా వరం కోరుకోమని అడిగాడు. ప్రతి సంవత్సరం ఈ రోజున సోదరులు తమ సోదరీమణుల ఇంటికి వచ్చి వారి చేతి భోజనం స్వీకరించేలా వరం ఇవ్వాలని యమున కోరిందట.
అందుకు అంగీకరించిన యముడు, ఈ రోజున సోదరి ఇంట భోజనం చేసిన సోదరులకు అపమృత్యు భయం, నరక భయం ఉండవని వరం ఇచ్చినట్లు పురాణగాథ చెబుతుంది. ఈ కారణంగానే ఈ పర్వదినాన్ని యమ ద్వితీయగా కూడా పిలుస్తారు.
భగినీ హస్త భోజనం రోజున పాటించే ఆచారాలు
ఈ పర్వదినాన్ని పురస్కరించుకుని కుటుంబ సంప్రదాయాలకు అనుగుణంగా పలు ఆచారాలను పాటిస్తారు. సోదరుడు తన సోదరి ఇంటికి వెళ్లి ఆమె చేతి వంటను భుజించడం ప్రధాన ఆచారం. సోదరి సోదరుడి నుదుటిపై తిలకం దిద్ది, హారతి ఇచ్చి అతడి ఆయురారోగ్యాలు, సుఖసంతోషాల కోసం ప్రార్థిస్తుంది. కొన్ని కుటుంబాల్లో సోదరుడికి కొత్త వస్త్రాలు, బహుమతులు అందించే సంప్రదాయం కూడా ఉంది. సోదరుడు సైతం సోదరికి కానుకలు ఇచ్చి తన ప్రేమను చాటుకుంటాడు.
వివిధ ప్రాంతాల్లో భాయ్ దూజ్ వేడుకలు
దేశంలోని వివిధ ప్రాంతాల్లో ఈ పండుగను వేర్వేరు పేర్లతో, ప్రత్యేక సంప్రదాయాలతో జరుపుకుంటారు. పశ్చిమ బెంగాల్లో దీనిని ‘భాయ్ ఫోంటా’గా పిలుస్తారు. ఈ సందర్భంగా సోదరీమణులు తమ సోదరుల నుదుటిపై తిలకం దిద్ది, వారి క్షేమం కోసం ప్రార్థించి ప్రత్యేక విందు ఏర్పాటు చేస్తారు.
బీహార్, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాల్లోనూ ఈ పండుగను ప్రత్యేక ఆచారాలతో నిర్వహిస్తారు. సోదరులకు తిలకం దిద్ది, హారతి ఇచ్చి సంప్రదాయ వంటకాలతో భోజనం వడ్డిస్తారు. మహారాష్ట్ర, గోవా, గుజరాత్ ప్రాంతాల్లో ఈ పండుగను ‘భావుబీజ్’ అని పిలుస్తారు. సోదరుడి దీర్ఘాయుష్షు కోసం ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించి తీపి పదార్థాలను అందిస్తారు.
నేపాల్లో ఈ పండుగను ‘భాయ్ టీకా’ పేరుతో ఘనంగా జరుపుకుంటారు. సోదరీమణులు తమ సోదరుల నుదుటిపై ఏడు రంగులతో కూడిన తిలకం దిద్ది, హారతి ఇచ్చి వారి ఆయురారోగ్యాలు, శ్రేయస్సు కోసం ప్రార్థిస్తారు.
తెలుగు రాష్ట్రాల్లోనూ భగినీ హస్త భోజనానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యత ఉంది. సోదరులను ఇంటికి ఆహ్వానించి పిండివంటలు, సంప్రదాయ వంటకాలతో విందు ఏర్పాటు చేస్తారు. కొత్త వస్త్రాలు, కానుకలు అందించడంతో పాటు పరస్పరం ఆశీర్వాదాలు తీసుకుంటారు.
సోదర సోదరీమణుల అనుబంధానికి ప్రతీక
భగినీ హస్త భోజనం కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు.. కుటుంబ బంధాలు, ప్రేమానురాగాలను గుర్తుచేసే ప్రత్యేక వేడుక. సోదరుడు, సోదరి ఒకరిపై మరొకరు తమ ప్రేమాభిమానాలను వ్యక్తం చేసుకునేందుకు ఈ పండుగ చక్కని అవకాశం కల్పిస్తుంది. ఈ రోజున సోదరి చేతి భోజనం స్వీకరించడం వల్ల సోదరుడికి దీర్ఘాయుష్షు, ఆరోగ్యం కలుగుతాయని భక్తులు విశ్వసిస్తారు. తరతరాలుగా వస్తున్న ఈ సంప్రదాయం కుటుంబాల్లో ఆత్మీయతను, అనుబంధాలను మరింత పెంపొందిస్తోంది.
